barreeffamootaafii maxxansaalee

Posted in beksisaaf

Baga Gammaddan Baga Gammanne

  • logo mhaagj

Mannii Hojii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa gamaggamaa raawii hojii bara 2013 akka Abbaa Alangaa Waligala Oromiyaattii godhameen sadarkaa lammaffaa qabachuun isaa ibsameeraa. Sadarkaa kana qabachuu kennaaf ammoo gumaachii abbootiin alangaa godinaas ta’ee aanaalee hojjettootni deggarsaa mana hoji AA Godinichaas ta’e kan mannee hojii AA Aanaalee Qorattoonnii Polisii fi qaamooleen mana hojichaa walin qindoominaan hojetan martuu gumaacha ol’aanaa ta’e waan qabdaniif sadarkaan kuni sadarkaa kessaniis jechaa baga gammaddan baga gammannee isinin jeennaa. Bara hojii 2014 ttii ammoo haanqiinoota kenya foyyeessuufi cimina mana hojichaa ammoo daran guddisun sadrakaa kenya foyyeeffachuufi tajaajila mana hojii kenyaa si’omsuufi qaroomsuun dhaqabamumma hawaasa kenyaa sadrkaa ol’aanaa ta’eettii akka guddisuuf carraaqnu waadaa isinif galla.

Mana Hojii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa.

Posted in beksisaaf, Pdf

Proposaalii Qo’annaa Hojimaata Garee Komniksehini MHAAGJ Si’awaa tasaisuuf Qophaahee.

Teknolojii fi interneetii fayyadamun haawasa gahomsuufi qaromsuu kessattii gahee qaamoolee seeraa; Barruu xiyyeffannoo addaa MHAAGJ irrattii taasifamee.

Qophessaan:

Hasen Mh. Hassen.

Barruu garee komnikeshinii mana hojii abbaa alangaa Godina Jimmaatin qophaa’ee.

Camsaa 2013

Jimmaa, Oromiyaa

Abstract— yadrimee waligalaa

jarraa 21 ffaa amma kessa jirruu kuni jaarraa qarominaafi jarraa adunyaan gara tokkomuuttii kan ittii dhuftee. kanaaf immoo shorii interneetiin taphatuu ol’anaadhaa. guddina hawaas dinagdee biyya tokkoo kessattis shorri interneetiin taphatuu shora isa hangafaa ta’u isaa qorannoon adda addaa ni mul’isuu. as irrattii platformiwwan karaa interneetiidhaan dhufan hawaasa tokkof bu’ura qarominaa ta’u bira darbuun bu’ura dinagdee ofii ittii guddifahuun galii adda ta’ee kan itti umuu danda’amuu ta’un isaa iccitii ifattii mul’atuuhaa.. akka dhaabataattii ammo dhaabbannii tokkoo (kan motummaas ta’e mti motummaa)platformoota interneetii irratti argaman  fayyadamuun dhaqabamuummaa isaa mirkanessuu, hawaasa isaa qaroomsuu, akkasumas galii addaa umudhaan humna faayinaansii qabuu cimsachuu kan isa dandessiisuudhaa. dhimmaa kana irrattii muxaannoon biyyota guddatanifii guddataa jiran akka agarsiisuuttii dhaabbata tokkoo kessattii gareen komniikeeshinii of dandaee ijaaramee dhaqabamuummaa mirkaneessuu, hawaasa qaromsuufii galii ofii guddifachuu irrattii xiyyeffannoodhaan kan hojjetamaa jiruu  ta’un isaa qorannaan dhimmakana irrattii godhamee ni mul’isa. Haata’utiii, gara muxxannoon biyyaa kenyaattii yoo deebinee haaqnii jiiruu faallaa muxannoo biyyota biraa ta’ee argannaa. Kessattuu haala nama gaddisisuun dhimma kana ilaalchisee akka naannoo oromiyaattii muxxannoo tokkoyyuu kan hin mul’anne ta’u qofa osoo hintaanee ijooma kana irrattii nama dhunfaadhaanis ta’ee akka dhaabbataattii qorannoon taasifamee tokkoyyuu hiin mul’atuu. kanaaf jecha Barressaan barruu kanaa akka nama tokkoottiifii Manni Hojii AA Godina Jimmaa akkaa dhaabbata motummaa tokkottii rakkoo kana adda erga baaseen boodaa barruu kana qophessuuf nu  kaakkaasee jira. barruu kanaan muxannoo biyyota  biraa xinxaluun dhaabbilee mootummaa kessattuu qaamoleen seeraa naannoon oromiyaa akka waligalaattiifii godina jimmaa akka goroottii maaltuu hojeetamaa jiraa kan jedhuu erga xinxalleen boodaa hanqinnaafi cimminna jiruu adda baafachuun kallattin fulduuraa maal ta’u qaba kan jeedhuf yaada kennaa. 

Video kana irraa akkamin Mana Hojii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa irraa haala salphaa ta’en heerootaafii seerota biyyaafii naannoo kenyaa silkii kessaniin akka bufattan irraa barattuu.



@mhaagj
https://anchor.fm/mhaagj

https://www.pinterest.com/mhaagj/

Boqonnaa Tokko

kutaa waligalaa barruu kanaa.

  1.  Seensa

Qaromina fi gudina haawaas dinagdee biyyaa tokkoo kessattii guddinnii teknolijii akka waligalaatiifi ittii fayyadamnii interneetii akka gooroottii shora isa ol aanaa ta’ee taphata. Kana mirkaneessuu kessattii ammo dhaabbileen motummaafii mitii mootummaa (kessattuu dhaabbileen Motummaa) madaqii teknolojiifii interneetiif qaban irrattii hundaa’a. Sababnii kanaa ammo dhaabbileen motummaa haawaasa tajaajilan ittii dhihenyaanifi jiruuf jiirenya haawaasaa kessattiii faayidaa hangana hin jedhamnee waan qabaniif. kana jeechuunis gaafa dhabbannii motummaas ta’e mitii motummaa haawaasaaf dhaabbadhee jedhuu tokkoo kan ofii qaromee taanaan haawaasnii umaamuus hawaasa qaroomee ta’un waan hin haafneedha.[1]

gama birootin gara qaamoolee haaqaattii yoommuu dhufnuu gaheen haawasa tokkoo qaroomsuu kessattii qaban guddaa ta’u hubannaa. Kessattuu ammo gaheen manneen hojii abbaa alangaa sadarkaa waligala federaalaa fi naannoolee kaasee hanga godinaaleefii aanaaleettii caaseeffaman haawaasa qaroomeefii hubannooo seeraatiin dagaagee umuu kessatti dirqama isa hangafaa fudhatuu. as irrattii qarominniifi guddinni hawaasa tokkoo kalattii tokkoo qofaan kan ibsamuu osoo hintaanee kalattiiwwan adda addaatin kan ibsamuudhaa. kana keessaa innii tokkoo qaamooleen haaqaa teknolojidhaan madaqanii hawaasa isaanis teknologidhaan gabbisuun isaan irraa akka eggamuu ajendaa 2030 guddina si’awa ta’e fiduuf motummota gamtomanin bocamee irraa hubachuun ni danda’ama.[2]

tamsaasa camsaa 24/2013 hubannoo seeraa wa'e qaama bilisa baasu habeus corpus kuta tokkoffaa FM MHAAG Jimmaa Attorney

Habeas Corpus (Qaama Bilisa Baasuu) Seensa Uumama waan hundaa ta’eet jalqaba irraa ka’ee hanga sadarkaa dhummaa qaqqabbutti sadarkaawwan adda addaa keessa darbuun isaa dirqama ta’a.Sadarkaawwan adda addaa keessa yommuu darbu immoo waantoota baay’ee fooyyeessaa itti dabalaa irraa hir’isaa bakka galma isaa gaha jechuudha. Akkuma dhimmoota biroo adeemsi armaan oliitti taa’e seeraafis kan tajaajilu ta’a.Sababa kanaatin seerotni adda addaa yeroo adda addaa dhimmoota garaagaraa irratti yommuu fooyya’anii bahan arguun qofti raga gahaadha.Waa’een seeraa yommuu ka’u yeroo hunda kan wajjin ka’u waa’ee mirgaati.Kana jechuun hanguma guddini seeraa dabalaa deemu kabajamuun mirga namaas wajjin guddachaa deema. Akka idila addunyaatti guddina seeraatif ta’ee mirga namoomaatif sanadootni gumaacha guddaa gumaachan baay’ee ta’anus akka lakkoofsa Awurooppaatti bara 1215 biyya Ingiliiziitti kan bahe Maagnaa Kaartaa,Bara 1789 Sanada Mirgootaa Ameerikaa,Diklaareshinii Mirga namoomaa Faransaay bara 1789 akkasumas Konveenshiniin Jeneevaa bara 1864 bahan warra adda durummaadhaan caqasamaniidha.Sanadootni kun egaa guddina seeraatiifis ta’ee mirga namoomaatif dhagaa bu’uraati jechuun ni danda’ama. Mirgi namoomaa mirga heeraan eegumsi taasifameefidha.Mirgi kun immoo daangaa seeraa taa’een alatti sarbamuus ta’ee mulqamuu hin danda’u.Haa ta’u malee darbee darbee mirgootni kun yeroo seeraan ala sarbaman ni mul’ata.Kunis seeraan ala qabamuun,Seeraan ala hidhamuun akkasumas seeraan ala bakkaa bakkatti socho’uu dhoorkamuudhan.Yeroo kanatti egaa furmaata seerri kaa’e keessaa tokko qaama bilisa baasuu(Habeas Corpus) dha.Kanaaf barreeffama kana keessatti yaadrimee isaa,seenaa dhufaati fi muuxannoowwan biyyoota biro kan ilaalaman ta’a. — Send in a voice message: https://anchor.fm/mhaagj/message

Gara Biyya kenyaa Itiyophiyaattii yoo dhufnee ammo technology interneetiii akka biyyaattii fayyadamuu jalqabuun Kenya bara 1997 ALA irraa kaasee ta’un isaa qorannaan dhimma kana irrattii taasifamee ni mul’isa.[3] ergaa jalqabamee as hojiwwaan komnikeeshiinii qaamoota hedduun initiative (kakka’umsaan) hojjettamaa jiraachuu isaafii guddinaafii qaromina haawaasaa irrattii shoora guddaa taphachaa jiraachuun isaa ni mul’ata. Hanqinoonnii jiran akkuma jiruuttii ta’e qamooleen motummaa hedduun interneetii fayyadamuun dhaqabamummaa isaanii mirkaneessuufi haawaasa gahoomsuuf hojjeetamaa jiraachuun isaa waan waakkatamuu mitii. haata’utii muxannoon kuni qamolee motummaa federaalaa fi kan naannoolee bira darbee caaseffama godinaaleefii anaalee irrattii argamaniin hojiin kun ciminaan hojetamaa jira jechuuf hin danda’amuu. kana haa jeennuu malee hojiin komnikeeshiinii interneetii fayyadamuun akka biyyaatis akka oromiyaattiis ta’e akka godina jimmaattii hojiin hojetamee tokkoyyuu hin jiruu jechuun hin danda’amuu. akka fakkenyaattii mana hojii abbaa alangaa waligala oromiyaa kaasee hanga caaseeffama mhaawo jalattii godinaaleefii anaaleedhaan caaseeffaman martuu hanga jeechuu dandaa’auuttii platformii interneetiidhaan dhuufee kessaa isa tokkoo kan ta’e midiyaa haawaasaa kessattuu facebook fayyadamuun dhaqabamuummaa mirkaneessuu irrattii hojiin hoojjetamee akka ciminnaattii ka’u ni dandaa’a. as irrrattii peejiwwaan tookko tokkoo hanga hordoftoota kuma dhibbaattii argachuu danda’anii jiruu. haata’utii jalqabbii kana cimsaachuun platfoormii karaa interneetiitin argamee guddiifachaa dhaqabamummaa babal’isuun hawaasa qaroomsaa waajjiraafiis akka galii addaa argamsiisuu hojechuu irrattii hanqina qofa oso hintaanee hjiin mul’atuu tokkoyyuu hin jiruu.

mannii hojii abbaa alangaa godina jimmaas rakkoo kana ergaa adda baafateen booda rakkoo jiruu furuuf fula marsariitii hawaasaa facebook irraa qabuu dabalatee website ofiselawaa ta’ee banachuun dokumantoota seeraa baarrulee seeraa addaa addaa kumaatamaan kan fee’e hawaasnii Kenya akka karaa salphaan seera biyyaattii argaatuufii barruulee seeraa afaan oromoodhaan barraahaan akka argatuuf carraa umuu danda’ee jira. dhimma kanaan wal qabatee hojii jiottan jahaan darban akka mhaagjttii hojetemeen dokumantoonnii seeraa kumaatamaan website mana hoichaa irraa download ggodhamanii jiruu. mannii hojii kenyaa platformii kanaan qofa oso hin wassanamin platformoota midiyaa hawaasaa irrattii argaman duguugee fayyadamuun taamsas radiyoo interneetiidhaan tamsaafamuu banachuun sagantaalee hubannoo seeraa uman hawaasa kenyaaf taamsaasa jira. hojiin akka kanaa biyyaa kenyattii hin baramin malee biyyota guddatanis  ta’e biyyota gudataa jiranittii ciminnaan kan hojjetamaa jirudhaa.

  1.  Rakkoon Barruu Kanaan Addaa Baafamee (statement of the problem)

akkuma seensa barruu kanaa irrattii caqasamee qamooleen seeraa keessattuu manni hojii abbaa alangaa tokkoo hawaasa qaromsuufii gahoomsuu kessattii shoora ol’anaa taphatuu. Akka agarasiiftuuttii labsii hundeffama mana hojii abbaa alangaa waligala oromiyaa kessattii akka caqafameettii dirqamootnii mannii hojii abbaa alangaa tokkoo qabuu kessaa innii tookkoo haawaasaaf hubannoo seeraa keennuu yommuu ta’uu,[4] kaayyoon kanaa ammo haawaasa qaroomee fii hubannoo seeraatin dagaagee umuu dhaa.[5] kuni ammo guddinaafi qaromina biyyaa kessattii gahee guddaa taphata.[6]  Akka Mana hojii AA Godina Jimmaattii dirqama seeraan kahaamee kana galmaan gahuuf hojiwwaan adda addaa hojetmaa jiraatanis haanqinonnii tokko tokkoo mul’achun hin haafnee. hanqinoota mul’atan keessaa innii tokkoo haanqina ittii fayyadama ICT isa tokkodhaa. Hanqina kana furuf jecha akka mana hoji AA godina Jimmaattii gareen komnikeeshinii dhaabbatee abbummaadhaan dhimmoota komnikeeshinii kessattuu ittii fayyadama ICT guddisuu irrattii akka hojetamuuf kallattin kahaamee. haluuma kanaanis gareen komnikeeshiini kuni ittii fayyadama ICT mana hojichaa babal’isuun websayitii ofiseelawa mana hojichaa banuu akkasumas midiyaa FM Tora interneetii irrattii tamsaafamuu websayiti mana hojichaa walitti hidhama qabuu banuun tamsaasa sagaleetin hawaasaaf sagantaalee hubannoo seeraa uman tamsaafamaa jiruu. dabalataaniis karaa midiyaa hawaasa fayyadamuun platformii you tube irrattii chaanaaliin mana hojichaa banamee hawaasa midiyaa hawaasa kana fayyadamuu lakkofsa miliyonaan lakkaahamuuf carraa hubannoo seeraa ittii dagaagfatuu umun danda’amee jira. as irrattii chanalin banamee kuni website mana hojichaa walittii hidhaminsaan kan banamee waan ta’eef verified account banuu danda’amee jira. hanqinnii as irrrattii mul’atee garuu hojiin kun akka mana hojiii godinaa tokkoottii hojjetamaa jira malee akka abbaa alangaa waligala oromiyaattii xiyyeffannoofii bekkamtiin ittii kennamee godinota jiran maraaf hojii akka kana irrattii akka mhaagjttii xiyyeffannodhaan hojjetamuu kallattiin waan hin kahaamneefii rakkolee biro adda addaatin hojiin kunii cicitee akka hojjetamuu taasisee jira. barruun kunis rakkoo kana adda baasuun muxannoo biyyota biro fii muxxannoo MHAAGJ wal bira qabun mannen hojii AAWO jalattii caaseeffamaniif ICT fayyadamuun haawaasaaf bu’aa maalii busuu danda’ama gaafi jeedhuuf haala sayinsawaa ta’en deebii laata. dabalataanis MHAAGJ jalattii mannen hojii AA anaatiin caaseeffaman ICT akkamittii fayyadamanii hawaasa isaanitiif bu’aa buusuu danda’ama kan jedhuufis deebii laata.

  1. Kaayyoofii Galma Barruu Kanaa
  2. Barruun kunii kaayyoofii galma waligalaa fi gooroo ni qabaata.
    1. Kayyoo waligalaa
  3. Barruu kuni hawaasa hubannoo seeraatin dagaagee umuuf ittii fayyadamnii ICT gaheen innii qabuu maal akka ta’ee ni hubachisa.
    1. kaayyoo  Gooroo

kayyoo waligalaa barruu kanaa irrattii hundaa’un kayyoo goroo barruu kanaa

  • ittii fayyadamnii ICT Bu’aan MHAAGJtif Buusuu Danda’uu fii Buusaa Jiiruu agarsiisuu
  • gareen komnikeeshini MHAAGJtin ittii fayyadamni ICT hawaasaaf hubannoon seeraa kennamee maal akka fakkaatuu garsiisuu.
  • websayitii Ofiselawa MHAAGJtirraa hawaasnii hangam akka fayyadamee agarsiisuu
  • tamsasa fm mhaagj kan toora interneetitiin tamsaafamuun hawasaaf hubannoon seeraa kennamee mal akka fakkaatuu ibsuu
  • walumaagalattii hanqinaafii ciminnii itti fayyadama ICT MHAAGJ maal akka fakkatuu garsiisuu
  •  Ittii fayyadama ICT dhan wal qabatee akka MHAAGJtt kallattin fulduraa maal akka ta’u qabuu ibsuu.
    • Galma barruu kanaa
  • Barruu kanaan ICT fayyadamuun hawaasa hubannoo seeraatin dagaagee umuu akka dandaa’amuu garsiisuufi hanqinoota mul’atan sirressanii cimmina jiruu ittii fufsiisuu fakkenyummaa MHAAGJ mirkanessuun galma barruu kanaatii.
    • Gaafiin Barruu Kanaan deebi’uu. (research question)
  • akka waligalaattii (general question)
  • Barruu kuni hawaasa hubannoo seeraatin dagaagee umuuf ittii fayyadamnii ICT gaheen innii qabuu maali? gaafii jedhuuf deebii ni kennaa.
  • akka gooroottii (specific question)
  • ittii fayyadamnii ICT Bu’aan MHAAGJtif Buusee  fii Buusaa Jiiruu maali
  • gareen komnikeeshini MHAAGJtin ittii fayyadamni ICT hawaasaaf hubannoon seeraa kennamee maalfakkaataa?
  • websayitii Ofiselawa MHAAGJtirraa hawaasaaf maal fayyadee?
  • tamsasa fm MHAAGJ kan toora interneetitiin tamsaafamuun hawasaaf hubannoon seeraa kennamee mal fakkaataa? bu’aan qabatamaan bu’ee malii? tamsaasa kana hoo carraa nama meqaa bira gahuu danda’aa? muxxannoon kana irraa dhaabbileen biraa argachuu danda’an jiraa?
  • walumaagalattii hanqinaafii ciminnii itti fayyadama ICT MHAAGJ maal fakkaata?
  •  Ittii fayyadama ICT dhan wal qabatee akka MHAAGJtt kallattin fulduraa maal ta’u qabaa? gaafiileen jeedhan barruu kanaan deebii gadii fageenyaan ni argatuu.
    • Seerrii barreeffamaa barruun kun itii qophaa’ee. methodology

barrun qorannaa fi qo’annaa kamiyyuu sirna barreffamaa (methodology) qabaachuun isaa wanuma bekkamuudhaa. Gosotnii Sirna barreffamaa bakka gurguddoo sadihittii akka qodaman barruleen sirna barruu qo’annaa seeraa irrattii taasifaman ni addeesuu. isaan kunninis,[7]

  1. Sirna barruu qo’annaa seer dannessaa (Qualitative legal research methodology)
  2. Sirna barruu qo’annaa seer  Qenxee (quantitative legal research methodology)
  3. Sirna barruu qo’annaa walmakaa (mixed legal research methodology)

barrun kunis gosa sirna barreffama ser danessaa jalattii sirna qorannaa ser xinxalaa (doctrinal legal research) fayyadamun kan qophaa’edhaa. sababnii kanaas sirni ser xinxalaa kunii kaayyyoo barru  kanaa haala si’awaa ta’en galmaan akk gahuuf shora waan qabaatuufi.[8] haaluma kanaan barruu kana qopheessuu kessattii bar gaafiileen akkaata sirna barrefamaa kanaatiin kan qophaa’an ta’a. Sababa kayyoon barruu kanaa faayidaa ICTn qabuu garsiisuuf kan qophaa’ee waan ta’eef bar gaafileen kunniinis kallattima ICT fayyadamuun websayiti MHAAGJ dabalatee fulaa fii bloggiwwan midiyaalee hawaasaa irraattii maqaa MHAAGJtin banamaniin kan sassaabamuu ta’a.

  1. HANQINONNII BARRUU KANA QOPHESSUU KESSATTII MUL’ACHUU DANDAA’AN?

Baruu kamiyyuu qopheessuu kessattii hanqinootnii mudachuu akka maluu ni tilmaama. barruu kana qophessuu kessattiis hanqinootnii mudachuu malan jennee nuutii adda baafnee keessaa

  • hanqina yeeroo
  • haanqina resourse
  • hanqina faayinaansii

fi kkf nu mudachuu mala jennee yaadnaa.

  1. Riferansii

[1] UN World youth report & agenda 2030 for sustainable development available at www.un.org/development/desa/youth

[2]  un ID

[3]  Solomon A. “Local Internet Content: the Case of Ethiopia” Department of Computer Science College of Natural Sciences Addis Ababa University Published. pp4 available at  https://www.researchgate.net/publication/279526100

[4] Labsii Mana Hojii Abbaa Alangaa Waliigalaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa Hundeessuuf Bahe Lak.214/2011 kewwata 33 ilaalii.

[5] isuma Labsii MHAAWO seensa

[6] UN kan raga reference 2ffaa (supra n2)

[7] Fernando G. “Methods for Law and ICT: An Approach for the Development of Smart Cities” Casanovas et al (Eds.): AICOL IV/V 2013, LNAI 8929, pp. 26, available at  https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-45960-7_3

[8] Nedzel, N. “Legal Reasoning & use of ICT for legal research” Aspen publisher 2004 pp4 available at https://iucat.iu.edu/catalog/6470969

Posted in hubannoo seeraa, Prodcusting audio video

Tamboofii Seera

Barruu Xinxala Seeraa

barruu kana Seeroonii kenya wa’e tamboo mal jedhanii kan jeedhuu abbaa alangaa godina jimmaa anaa cora botor kan ta’an Obboo mulugeetaa megersaadhaan qophaa’e

garee komnikeshinii mana hojii abbaa alangaa godina jimmaa.

seensa

Tamboo xuuxuun nama xuuxu irrattis haa ta’uu bakka namoonnii baay’een argamanitti xuuxuun rakkoo fayyaa  kan qaqqabsiisu ta’uu odeffannoon madda adda addaa irraa argamuu ni mul’isa(muldhisa).Kana qofaa osoo hin taanee waraqaawwan tamboon itti samsamamu irratti barreeffamni tamboon du’aaf nama saaxilaa, tamboon dhibeewwan  kaansariinama qabsiisa jedhu barreeffames kan argamuu yommuu ta’ukun miidhaa tamboon qaqqabsiisuu kan akeekuudha.

Qorannoo Dhaabbani Fayyaa Addunyaa (WHO) yeroo adda addaa  taasisuu irratti akka mul’isutti(muldhisutti) namonni miiliyoona 8 tti  tilmaamaman  sababa  tambootiin akka guutuu addunyaatti kan du’an yommuu ta’u kana keessaa namootni miliyoonni 1.2 ta’an namoota hin xuuxnedha.Akkasumas gama diinagdeetin immoo  Doolaara Ameerikaa Biiliyoona 500 tilmaamamu  miidhaa qaqqabsiisaa jira.Bu’uura qorannoo kanaatiin rakkinootni kun kan uumaman biyyoota guddatanitti ta’us yeroo ammaa garuu sababa adda addatiin biyyoota hin guddanneettis rakkoon kun kan babaldhachaa(babal’achaa) jirudha.Rakkinni kun babal’achuu irraan kan ka’e hawaasni addunyaa tamboo to’achuu irratti ejjannoo walfakkaata akka qabatan tasisee jira.

Yeroo Jalqabatif A.L.Awuropaa bara 2003 Dhabbanii Fayyaa Addunyaa(WHO) tooftaawwan tamboo to’achuuf dandeessisuufi biyyoota miseensa ta’an dirqama irra kaa’u <<Framework convention on tobacco control>> yookiin sanada waligalee tamboo to’achuuf bahee mirkaneesse.Haa ta’u malee waliigaltee kana hojiirra oolchuf mariin kan jalqabame bara 1995 ture.Seenaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii kaassatti konvenshiniin kun konveenshinii yeroo gabaaba keessatti  hojii irra ooledha.

Biyyi keenyaa Itioophiyaan Guraandhala 25 bara 2004 waligalticha mallatteessiterti .kana buu’uura godhachuudhaan labsiin lakk. 661/2001 kan bahee ta’uus booda irra garuu labsiin Lakk. 1112/2011 bahuu danda’eera. kana qofa osoo hin taanee labsii 661 irratti hundaa’uun Manni marii ministeerotaa dambii lakk. 229/2007 baasuudhaan hojii irra ooluu danda’eeraa.

TamboonMiidhaa Qaqqabsiisu  Yoom Beekame?

Tamboon rakkoo fayyaa kan ta’uu jalqabe waggaa dheeraa  ta’eera.Tamboo xuuxuudhaan rakkoon hargansuu,qufaasisuun yeroo hunda waan muldhatu ture.Jalqama bara qaroominaa keessa beektotni amantaa Musliima  Lixa Afrikaa miidhaa tamboo xuuxuun qaqqabsiisu beekanit turan.Kanaaf ragaan immoo barreeffamni isaa biyya Timbuktuutti argama.Bara 1700 keessa tamboo ujummoo fayyadamuun xuuxuun dhibee kaansarii afaanii akka fidu bira gahame.Dhuma bara 1800 fi jalqaba bara 1920 keessa walitti dhufeenyi tamboo fi kaansarii gosa hedduu irra deddeebin muldhachuu jalqabe.Gabaasni jalqabaa walitti dhufeenyi tamboo fayyadamuu fi dhibee sombaa dhuma bara 1800 irratti taasifame.Bara 1880’moota keessa warshaan tamboo oomishu biyya Ameerikaa Kibbaa keessatti oomishamun tamboon baay’inaa fi gatii salphaan akka oomishamuuf sababa waan ta’eef tamboo xuuxuun waan baratame ta’uu danda’era.kun immoo warraaqsa tamboo xuuxuu dhoorkaniif ka’umsa ta’e.Booda irra immoo tamboo fayyadamuu fi gurguruun dhiibbaa jala seenee.Bara 1912tti Doktorri Biyya Ameerikaa Ayizak Adlar jedhamu nama yeroo jalqabaatif tamboo xuuxuun dhibee kaansarii sombaa kan  qabsiisuu ta’uu  qorannaadhan mirkaneesse yaada kennuu danda’eera..Waraana Addunyaa 1ffaa dura dhibeen kaansarii kan badaa beekamu hin turreeyyu haa ta’u malee waraana booda garuu tamboo xuuxuun waan baratameef ka’umsa dhibee kaansarii ta’uun isaa beekame.

Rakkoo Yeroo Dheeraa Tamboo Xuuxuun Fidu

  • Dhibee onnee:-Tamboo xuuxuun mallattoon miidhaa inni onnee fi ujummoo dhiigaa irratti qaqqabsiisuu baay’ee si’ataadha.Daqiiqaa tokko keessatti rukuttaan onnee dabaluu jalqaba.Karbon mono oksaayidin haara tamboo keessaa bahu dandeettii dhiigni oksijinii baachuu danda’u irratti dhiibbaa qaba.Keemikaalotni haara tamboo keessaa bahu ujummoo dhiigaa dhippisuun dhibee onneef nama saaxila.
  • Rakkoo kalee fida:-Tamboo xuuxuun dhibee kaansaari kalee hordofsisa.kaleen akka miidhamuuf gahee guddaa qaba.
  • Dhibee infiluweenzaaf saaxila:-Dhibeen kun yeroo jalqabaatifbiyya Israa’elitti raayyaa ittisa biyyaa keessatti qorannoo taasifameen kan beekame yommuu ta’u namoota 168 tamboo xuuxan keessaa %68.5 dhibee kanaan qabamuu danda’aniru.
  • Dhibee Afaan keessaa:-Namni tamboo xuuxu kaansarii afaaniif waan saaxilamuuf afaan nama tamboo xuuxuu foolii ajaa’aa qaba.Kanaaf sababa kan ta’u miidhaa ilkaan,arrabaa fi hidhii irra qaqqabuuni.
  • Dhibee Sombaa:-Namoonni tamboo xuuxan carraan dhibee sombaatin qabamuu isaa baldhaadhaa.Namoota tamboo hin xuuxne faana yommuu walbira qabamee ilaalamu namni guyyaatti tamboo 20 xuuxu carraan dhibee sombaatin qabamuu isaanii dacha 2 hanga 4 ta’a.
  • Rakkoo wal-hormaataa:-Tamboo xuuxuun ovarii irratti miidhaa qaqqabsiisa.Miidhaan isaa baay’ina tamboo xuuxamuu fi dheerina yeroo xuuxamuu irratti hundaa’a.Nikootinii fi keemikaalli biro tamboo keessatti argamu walhormaatni akka hin uumamneef karra banu.Kana qofa osoo hin taane qaama walhormaata dhiiraa irrattis dhiibbaan inni qabu daran ol’aanaadha.Dabalataan immoo dubartoonni ulfi tamboo kan xuuxan yoo ta’e daa’imni dhalatu rakkoo fi hirdhina(hir’ina) qaamaa adda addaatif kan saaxilamu ta’a.

Miidhaa yeroo Gabaabaa

  • Hargansuu Badaa(Bad Breath)
  • Humna dadhabsiisuu
  • Dandeetti dhandhamuu fi fuunfachuu hirdhisu(hir’isuu)
  • Qufaasisuu
  • Yeroo dheeraaf hargansuu dadhabuu

Labsiin 1112/2011 hiikoo jecha tamboo jedhuu kennuu baatus keewwata 30 irratti garuu oomisha tamboo jechuun gariinis ta’u guutummaan guutuutti baala tamboo irraa qophaa’ee xuuxuudhaan,ol-Harkisuun,Alanfachuun,Fuunfaachuun ykn karaa biraan wanta fudhatamu jechuudhaa hiikoo itti kennera.

Dhorkaawwan

Labsii kanaa fi Dambii keessatti dhorkaawwan gama adda addaatin taa’ee jira kanaaf dhorkaawwan kana tarreedhuma seericha keessa taa’aniin akka armaan gadiitti ilaalla.

Eeyyama Malee Hojii Tamboo Hojjachuu

  • Namni kamiyyuu qaama raawwachiiftuu irraa eeyyama addaa osoo hin argatin oomisha tamboo oomishuu,gara biyya keessaa galchuu ykn jumlaadhaan raabsuun dhorkaadha.
  • Meeshaa Elektirooniksii Nikootiiniin itti kennamuu ykn bu’aa teknolojii Tamboo(sijaaraa) faana walfakkaatu gara biyya keessaa kaayyoo daldalaatiif galchuu, oomishuu, gurguruuf dhiyeessuu ykn gurguruun
  • Namnii biqiltuu tamboo biqilchus ykn oomishu kamiyyuu tamboo biqilchuu ykn omishuun midhaa hojjatootaa fi naannoo irraan gahu ittisuuf to’achuuf dirqama qaba.
  • Oomisha Tamboo Qabiyyeen isaa qaama rawwachiiftuun dhorkame gara biyyaa galchuun,jumlaadhaan raabsuu,gurguruu ykn gurgurtaaf dhiyeessuun dhorkaadha.
  • Oomishaa ykn fichiisiisaan oomisha tamboo,qabiyyee oomisha tamboo fi dhimmoota kanaan walqabatan ilaalchisee odeeffannoo qabaachu kan qabuu ta’e qaama rawwachiiftuun yommuu gaafatamu kennuuf dirqama qaba.Oomishaan ykn fichiisiisaan yommuu dirqama tumaa kanaa raawwatu odeffannoon qaama raawwachiiftuf kennu iccitii daldalaa seeraan eegumsi taasifameef yoo ta’e kunis barreeffamaan yoo ibsameef qaamni raawwachiftuun icciti daldalaa kana eeguuf dirqama qaba.
  • Namnii kamiyyuu barreeffamaan ykn waraqaa oomishichii ittiin maramu dhandhama dabalata akka qabuu ibsuuf ibsuu baatus dhandhama addaa kan qabu ta’uu
  • Wantoota omishichaa faana tuttuqqi qabaniin fakkii tamboo ykn mi’aa dhandhama jijjiruu kan qabate
  • Qabiyyeen oomisha tamboo fayyaaf kan fayyaduu ykn miidhaa fayyaa irraatti fidan kan hirdhisaan(hir’isan) kan akkaa Vayitaminii fuduraafi kuduraa, amiino asidii, kaaffeen,toorin ykn si’essituu  kana fakkaatan, faatii asiidii fayyadan ykn humnaa fi cimina kennuun kan walqabatan  si’eessitoota akkanaa kan qabatee ta’u
  • Haalluu haara tamboo jijjiiru kan qabu ykn oomisha tamboo ulaagaa qaama raawwachiiftuun bahuu biro kan hin gunnee oomishuu, gara biyyaa seensisuu, jumlaan gurguruu, raabsuu ykn qinxaaboon rabsuun dhorkaadha.

 

 

tamboo-wana5

Dhorkaa Bakka Itti Xuuxamuu

  • Bakka kamiyyuu namoonni baay’ataan,bakka hojii bakka geejjiba ummataa,bakkaa mana jirenyaa waliinii,bakka tajaajila waliinii kamitiyyuu tamboo xuuxuuu fi fayyadamun dhorkaadhaa.
  • Bakkeewwan armaan olitti caqasaman irratti hanga meetira 10 ummataaf banaa ta’aniifi karaa balbala, foddaa ykn bakka qillensa galchuu danda’uu birootti tamboo xuuxuun dhorkaadha.
  • Bakkaa Armaan olitti caqafaman akkuma jirutti ta’anii dhaabbata fayyaa, dhaabbata mootummaa,adda durummadhaan daa’immaniifi tajajila nama umuriin isaa waggaa 21 gadiif oluu M/Barumsaa, dhabbata barnootaa ol’aanaa,bakka oolmaa dargaggoo,paarkii bashannanaafi bakkeewwan biroo Qaamaa raawwachiiftuun ykn to’attoota fayyaa namootaatiin ibsamuu keessatti tamboo xuxuun ykn fayyadamuun dhorkadhaa.

Yeroo Baay’ee Tamboo Bakkaa Namonnii Baay’een argamanitti Xuuxun Dhorkaa akkaa ta’eef yakka ta’uun isaa namoota Baay’een kan dubbatamuudha.Haa ta’uu malee tamboo bakka namoonnii baay’een argamanitti xuuxuudhaan garuu namni himatamees adabamees jiraachuu isaa garuu ragaan hin jiru.

Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa sanada waliigaltee sirna tomboo ittiin to’atan baase keewwata 4 irratti fi seensa labsii 1112/2011 irraa akka hubachuun danda’amutti tamboo bakka namoonni baay’een argaamanitti xuuxuun kan dhorkameef sababoota lamaani.

አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ይዟቸው የመጣው ዋና ዋና ነጥቦች የነሐሴ 12/2013 ስርጭት። FM MHAAG Jimmaa Attorney

የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ስተዳደሩ የነበሩ በአ/ቁ 25/96 የነበረው ሲሆን ይህንን አዋጅ በማሻሻል አዲሱ አዋጅ በሥራ ላይ ውሏል። የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ስር የተቋቋመ 15 ከፍተኛ የሕግ ባለሙያዎችን በአባልነት ያካተተ የዳኝነት ሥርዓት አማካሪ ጉባኤ ረቂቁ ተዘጋጅቶ በፌደራል ፍርድ ቤቶች አመራሮች፣ በሕግ ባለሙያዎች እና በሕዝብ ተሳትፎ ዳብሮ ከሁለት አመታት ቆይታ በኋላ ጥር 13 ቀን/ 2013 ዓ.ም በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጸድቋል። ይህ አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ከነባሩ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 25/88 እና ይህን አዋጅ ካሻሻሉት ሌሎች አዋጆች ቁጥራቸው 138/1991፣ 254/1993፣ 321/1995 እና 454/1997 ከሆኑት አዋጆች ምን የተለየ አዲስ ነገር ይዞ መጥቷል? እንዲሁም ለአዳዲሶቹ ሕጎች መነሻ ዋና ዋና ምክንያቶቹስ ምን ምን ናቸዉ የሚለዉን በወፍ በረር እንመልከት። — Send in a voice message: https://anchor.fm/mhaagj/message
  1. አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ይዟቸው የመጣው ዋና ዋና ነጥቦች የነሐሴ 12/2013 ስርጭት።
  2. Galmi kenya our objectives፣ እንደ ጅማ ዞን አቃቤ ህግ ፅፈት ቤት ግባችን
  3. tamsaasa camsaa 24/2013 hubannoo seeraa wa'e qaama bilisa baasu habeus corpus kuta tokkoffaa
  4. tamsaasa fm MHAAGJ caamsaa 23/2013 wa'ee tamboo ilaalchisee seerrii maal jedha
  5. Tamsaasa fm mhaagj caamsaa 2013 hubannoo seeraa seera godaansaa irrattii

1.Amala Namaa Yookiin naamusa namaa sirreessuf

Ogeessonni fayyaa gama kanaan qorannoo taasisan akka ibsanitti uumama isaanii ta’ee daa’imman waan ija isaanitiin argan gochuuf yookiin raawwachuuf ariifatu.Daa’imman akka yaadama isaanitti waanti namni jabaan(namni guddaan) raawwatu  hunduu sirriidha jedhanii fudhatu.kanaaf tamboo bakka namni baay’atutti xuuxuun bakka sanatti daa’immanis argamu danda’u waan ta’eef waanti kun sirrii fi waan isaan fayyadu fakkaatee itti muldhata.Yeroo sana gocha tamboo xuuxuu kana ofii isaanitiif raawwachuuf fedhiin isaan keessatti dhalachuu danda’a.Kanaaf ogeessonni kun akka agarsiiftutti kan kaasan immoo daa’immaan maaliif xuuxuu akka jalqaban yommuu gaafataman yaaliidhaaf,waan nama qaroomsuu nutti fakkaate,namni jabaan yommuu xuuxuu argeen kan jedhaniifi sababoota biroo caqasuu isaanii akka ragaatti kaasu.As irratti daa’imman tokko tokko rakkina yeroof isaan mudatuu furuuf  jedhanii tamboo xuuxuu jalqaban jiraachuun isaanii dagatamuu hin qabu.Fakkeenyaaf daa’imman sababa adda addaati maatii isaanii irraa adda bahanii jireenya karaa irraa gaggeessan qorra halkan halkaniitif jecha  tamboo xuuxuu jalqabanii booda keessaa bahuu dadhaban kaasuun ni danda’ama.Kanaan walqabatee namoonni tamboo xuuxan jechoota akka daa’immani fi namni biro gocha isaan raawwatan kana deeggaruuf haasa’u.Kunis tamboo xuuxuun sammuu nama si’eessa,nyaatni akka dafee bullaa’u taasisa(digestion) jechuun haasaan sobaa yookiin dogoggorsiisaan isaan dubbatan nama baay’ee balaaf saaxilee jira.

Kana ta’uu isaatin bakka namoonni baay’atanitti tamboo xuuxuun kan dhorkameef daa’imman amala(naamusa) hin barbaachifne qabatanii akka hin guddanneefi.

2.Miidhaa namoonni tamboo xuuxan namoota biro irratti qaqqabsiisan hirdhisuuf

Tamboon akkuma beekamu waan qilleensa faana haala salphaan makamuu danda’u waan ta’eef qilleensi immoo yeroo gababa keessatti bakka baay’ee fi nama baay’ee bira qaqqaba waan ta’eef tamboo qilleensatti makame baatee bakkaa bakkatti socho’a jechuudha.Kanaaf namoonni tamboo xuuxan hanguma rakkoo fayyaa of irraan gahan rakkoo fayyaa nama hin xuuxne irraan gahu.Namootni hin xuuxne gaasota summaa’oof ,keemikaalota xixiqqoo haara tamboo keessatti argamaniin hanguma namoota xuuxanii miidhaan irraa gaha waan ta’eef seerichi kan baheefis namoota hin xuuxne eeguf jecha kan dhorke.Akkuma waliigalaatti kaayyoon seera kanaa dhaloota amma jirus ta’ee dhaloota gara fulduraa ilaalchisee rakkoowwan gama diinagdeetin,hawaasummaatin akkasumas faalama qilleensaa irraa eegufi.

Dhorkaa Bakka Gurgurtaa

  • Nama umuriin isaa waggaa 21 gadi ta’etti kallaatinis ta’eeal’kallatiin tamboo gurguruun hindanda’amu nama umuriin isaa kanaa gadi ta’es gurgursiisuun hindanda’amuu.
  • Bakkeewwan labsii kana keessaatti tamboo xuuxuun dhorkaman hanga meetiraa 100 keessatti tamboo gurguruun dhorkaadha.
  • Bitaafi gurguraan bakka/haala wal-arguu /walittidhufuu hin dandeenyeen oomisha tamboo gurguruun akka gurguramu haala mijeessuun dhorkamaadha.
  • Baay’inni tamboo tokko 20 ta’e kan hin banamne ykn baay’ina ykn ulfaatina qaama raawwachiftuun baasuun ta’a.

Dirqama Ibsa fi Haala Samasama Oomishaatin Walqabatu

  • Oomishni tamboo kamiyyuu ulaagaa biroo qaamni raawwachiiftuun baasuu fi yeroodhan kan jijjiramu akeekkachiisa faana barreffamaa fi fakkii qalama qabuun waraqaa tamboo ittin samsaman irratti qabaachuu qaba.
  • Akeekkachiifni fayyaa fulduraaf duubaan hanga %70 (dhibbeentaa torbaatamaa ) gadii kan hin taanee haguuguu qaba.
  • Waraqaa Tamboon ittiin samsamamu karaa alaatiin barreeffamnii itti barraa’u amala, rakkoo fayyaa irraan gahuu haala dogoggorsaa ta’een ibsuu, midhaan gostii tamboo tokko gosa tambii biraa irraa  qaqqabsiisuu xiqqaa ta’uun ibsuun beeksiisuun dhokaadha.
  • Oomisha tamboo kam irrattu kallatiidhaanis haa ta’uu al-kallatidhaan midhaa gadii anaa kan qaqqabsiisuu ta’uu ibsuun dhorkaadha.

DhorkaaBeeksiisaan wal qabatu

  • Gosa oomisha tamboo kamiyyuu kallaatinis ta’e alkallatiin beeksiisuun dhorkadha.
  • Gosa oomisha tamboo kamiyyuu beeksiisuun, Piroomot gochuuf ispoonsara ta’uun dhorkadha.
midiyaa mhaagj

Tarkaanfiiwwan

Qaamni dhoorkaawwanii fi dirqamoota labsii kana fi dambii keessatti hammataman darbee(cabsee) argame tarkaanfi adabbiin itti Fudhatamu labsiidhuma kana keessatti hammatamee jira.Kunis tarkaanfii bulchiinsaa fi adabbii yakkaa ti

Tarkaanfii Bulchiinsaa

Tarkaanfiin buulchiinsaa akkuma balleessaa,miidhaa fi baay’ina badichaatti kan hundaa’u ta’ee tarkaanfichi garuu akeekkachiisa barreeffamaatii kaasee hanga eeyyamni daldalaa haqamuutti kan qaqqabu ta’a.Yoo balleessaa irra deddeebin raawwate hojii kana keessatti akka lammaffaa hin hirmaanne dhorkamuu danda’a.

Oomishichaan walqabatee yeroo muraasaaf akka gara biyyaa hin seenne dhorkiin irratti bahuu danda’a.Dabalataan immoo oomishichi gara biyya keessaa seenee jira taanaan baasii abbaa qabeenyichaatin akka biyya dhufetti deebi’u taasifama .Biyya keessa seenee kan raabsame yoo ta’e immoo akka deebi’ee sassaabamuu,akka manca’uuyookiin immoo akka karaa seera qabeessaan dhaalamuu taasifama.Oomisha rakkoo qulqqulinaa qabu yoo ta’e hanga samuudni fudhatamee laburaatooriidhaan sakatta’amee qulqqullumaan isaa mirkanaa’utti akka hin raabsamne dhorkamuu danda’a.

Adabbii yakkaa

  • Qulqulinaan walqabatee dhorkaawwan jiran darbuun adabbii hidhaa salphaa waggaa 3 hin caallee fi adabbii maallaqaa qarshii 200,000(kuma dhibba lama) hin caallen hordofsiisa.Hir’ini(hirdhinni) uumame fayyaaafi lubbuu namaa irratti miidhaa ol’aanaa kan qaqqabsiisu yoo ta’e adabbii hidhaa waggaa 7 hin caalle fi adabbii maallaqaa 500,000(kuma dhibba shan) hin caalle ta’a.
  • Qaama to’atuuf deeggarsa gochuu dhiisuun adabbii hidhaa salphaa waggaa 1-waggaa 5 hordofsiisa..
  • Dhorkaawwan beeksisaan walqabatu namni cabse adabbii salphaa baatii 3 gadi hintaanee fi adabbii maallaqaa 30,000(kuma soddomaa)-100,000(kuma dhibba tokkoo) gahuun adabamuu danda’a.
  • Qaamni ispoonsara godhe beeksisicha qopheesse ,kan maxxanse,kan dabarse yookiin karaa biro kamiiniyyuu namni hirmaate hidhaa waggaa 3 hin caalle fi adabbii maallaqaa 50,000(kuma shantamaa) gadi hin taanen adabama.
  • Dhorkaawwan bakka tamboon itti xuuxuumu  fi itti gurguramu darbanii argamuun ilaalchisee bakka gurgurtaa dhorkametti gurguruun hidhaa salphaa baatii(ji’a) hin caalleen yookiin adabbii maallaqaa qarshii 5000(kuma shan) hin caalleen adabama.Bakka dhorkametti xuuxuun immoo adabbii maallaqaa qarshii 1000(kuma tokko) hin caalleen adabama.
  • Bakkeewwan tamboo xuuxuu gurguruun itti dhorkametti gachaawwan kun dhorkamuu barreeffamaa fi fakkiiwwaniin akka hin raawwatamne tarkaanfii barbaachisaa namni hin fudhanne adabbii hidhaa salphaa baatii(ji’a) sadii hin caalleen yookiin adabbii maallaqaa 1000(kuma tokkoo)-10,000(kuma kudha)gahuun adabamuu danda’a.
  • Qabiyyee tambootiin walqabatee dhorkaa jiru namni darbe adabbii hidhaa baatii(ji’a)3 –waggaa 3 fi adabbii maallaqaa 1000(kuma tokkoo)-200,000(kuma dhibba lama) adabama.
  • Namni nama umuriin isaa waggaa 21 hin guunnef tamboo gurgure,akka fayyadamu taasise akkasumas kenne adabbii baatii(ji’a) 3 gadi hin taaneen yookiin adabbii maallaqaa hanga qarshii 3000 (kuma sadii) gahuun adabama.
  • Qabiyyee tamboo ilaalchisee odeeffannoo qabachuu fi guutuudhaan walqabatee dirqamoota jiran cabsuun adabbii hidhaa salphaa waggaa 1-waggaa 3 fi adabbii maallaqaa qarshii 50,000(kuma shantama) gadi hin taanen adabama.
  • Dirqamoota labsii kana keessatti hammataman kan cabse(darbe) qaama namummaan seeraan kennameef yoo ta’eadabbiin dabalataa dhaabbatichi dhorkamuu,akka cufamu yookiin akka diigamu murtaa’uu danda’a.

Guyyaa Ayyaana Kabaja Tamboo

31 may,world no tobacco day

  • Dhabbataa Fayyaa Addunyaa bara 1987 jalatti biyyootni miseensa Yaaa’in Fayyaa Addunyaa(World Health Assembly) resolushinii WHA40.38ta’e irratti Bitootessa  29bara 1988 guyyaa tamboo xuuxuu irraa bilisaa akka idila addunyaatti (a world no smooking day)akka kabajamuuf waamicha taasiset ture.Kaayyoon isaa immoo akka guutuu addunyaatti namootni tamboo xuuxan  sa’aatii 24’f oomisha tamboo irraa akka of qoqqoban taasisuudha.
  • Bara 1988 Resolution WHA42.19 ta’e irratti Yaaa’in Fayyaa Addunyaa(world health assembly)guyyaa ayyaana tamboo waggaa waggaadhaan waxabajjii akka kabajamuu dabarse.
  • Akka biyya keenyaatti guyyoota akka biyyaattis akka addunyaatti kabajnu baay’ee akka qabnu nan beeka haa ta’u malee rakkoo odeeffannoo haa ta’uu hin beeku guyyaan tamboo xuuxuu irraa bilisaa yommuu kabajamu hin argines hin dhageenyes.Seerotni keenya eessa dhaqaniin gaaffii kooti.

a world no smooking day every year on 31 may

Mulugeetaa Magarsaa

Horaa Bulaa

 

Posted in hubannoo seeraa, Pdf, Prodcusting audio video

Barruu Xinxala Seeraa Murtii MMF dhadacha Ijibbaata irarttii taasifamee. Pdf

Qophessaan xinxala kanaa Mulugeeta M

MHAAGJttii AA Aanaa Cooraa Botor

Dhimmootni RTD dhaan ilaalaman mirga of irraa ittisuu shakkamaa kan hin sarbine ta’uu seerotaa fi Murtii dhaddacha Ijibaataa Mana Murtii Waliigala Federaalaa Jildii 17ffaa Lakk.Galmee 100712 ta’e irratti kenname

Barruu:- Xinxala Seeraa.

Qophessaan:- Mulugeta M.[1]

 

Bitootessa 2013

Jimmaa, Oromiyaa

  1. Seensa waligalaa

Namni himatame akkuma nama kamiyyuu mirgoota daangaa seeraa keessatti kabajameef qaba.Mirgoota kana keessaa mirga murtii saffisaa argachuun isa tokkoodha.Mirgi kunis Heera Mootummaa Federaalaa Dimookraatawaa Rippublika Itoophiyaa keewwata 20(1) irraa hubachuun ni danda’ama.Gama biraatin immoo dhimmi yakkaa osoo wal-irraa hin ciccitin yeroo gabaabaa keessatti kan dhagahamuu  fi xummuramuu qabu ta’uu seera deemsa falmii yakkaa irraa hubachuun ni danda’ama.Kana qofa osoo hin taane seerota idila addunyaa biyyi keenya mallateessite keessa tokko kan ta’e Konveenshiniin Mirga sivilii fi  siyaasaa mirga kanaaf beekkamtii fi eegumsa kenneet jira.Haa ta’u malee gaalee yeroo gabaabaa jedhu kun hiikoof kan saaxilame waan ta’eef  dhimmuma walfakkaataa irratti murtiin kennamu garaagarummaan guyyootaa,torbanii fi darbees baatidhaan lakkaa’amu akka uumamu ta’eet jira.Kana Furuudhaaf jecha immoo yaadrimeen Tooftaa Saffisa Adeemsa Falmii Yakkaa (TSAFY) yookiin RTD (Real time Dispach) jedhu hojii irra ooluu danda’eera.Haa ta’u malee gama ogeessota adda addaatin ilaalchi fi hubannoon yaadrimee kana irratti muldhatu(mul’atu)murtiiwwan adda addaa akka kennamaniif sababa ta’aat jira.

Garaagarummaa ilaalchota dhimma kana irratti muldhatan (Mul’atan) keessaa mirga of irraa ittisuu himatamaa dhiphisaa, hanga murtiin dhumaa kennamutti mirga qulqulluu ta’ee tilmaamamuu himatamaa sarbaa.Mirga Abukkaattoo isaa faana mari’achuu sarba kan jedhan isaan ijoodha.Kanuma bu’ura godhachuudhaan dhugumayyuu tooftaan Saffisa Adeemsaa Falmii Yakkaa(TSAFY) yookiin RTD  mirga of irraa ittisuu(ragaa ittisaa dhiyeeffachuu)  himatamaa sarba moo? hin sarbu? kan  jedhu barreeffama kana keessatti kan ilaallu ta’a.

Seenaa Dhufaatii

Adeemsi murtii battalaa (TSAFY) yookiin RTD dhuma bara 1994(GC) irratti biyya Faransaayitti kan jalqabamee fi booda irra gara guutuu Faransaayitti kan babaldhate(babal’ate) ta’uu odeeffannoowwan gama kanaan barreeffaman ni muldhisu(Mul’isu).Booda irra immoo bara 2006(Gc) biyya Yunaayitid Kingdam(UK)tti moggaasa ‘Next Day Justice’ jedhuun jijjiirama guddaa akka fide himama.Biyya Faransaayitti “Real Time Dispatch” Britaaniyaatti “Next Day Justice”kan jedhamu adeemsa addaa osoo hin taane tooftaa addaati.(RTD is not  a special procedure as such.It is rather a technique).Yeroo baay’ee dhimmootni kun hojii irra kan oolan yakkoota harhaaf harkatti qabamaniifi.

Akka Biyya keenyaatti yeroo jalqabaatif dhimmi kun kan hojiirra oole biyya Harargeetti kabaja Ayyaanaa Gabreelii Qullubbiitti.Ergaa ennaa sanaati jala bultii Barkumee Itoophiyaatii jalqabee Magaalaa Finfinneetti kan ittiin hojjatamaa jirudha.Kana Qofaa osoo hin taane Biyya Hawaasaatti kabaja ayyaana Gabreeli irratti yakkoota harkaa fi harkaa irratti adeemsi kun kan baldhinaan itti  hojjatamaa jiruudha..

                         Muuxannoo Biyya Ambaa

1.Faransaay:-Biyyi kun wixinneessituu yaada kanaa akka taate ni beekama.

Ulaagaawwan biyya kanatti itti fayyadaman yoo ilaallu

  • Dhimmichi RDT’f mijataa ta’uu qaba
  • A/A fi Himatamaan /Abukaattoon isaa dhimmichi RTD dhaan akka ilaalamu waliigaltee irra gahuu qabu.
  • Gochi Yakkaa raawwatame hidhaa waggaa 7 olii kan hin  adabsiifne ta’uu qaba
  • Himatamaan Abokaattoo ittisaa faana dhiyaachuu qaba.
  • Dhimmi guyyaa 1tti hin xummuramu yoo ta’e himatamaa hanga guyyaa 5tti to’annaa jala tursiisuun ni danda’ama.

2.Biyya Inglaand

  • Aangoo Poolisiitii
  • Aangoo galmee cufu qaba.
  • Poolisiin dhimmichi adeemsa seeraa keessa darbuu qaba jedhe yoo itti amane A/Alangaatti dabarsa.
  • Jalqaba dhimmichi RDT dhaan kan ilaalamu ta’uu seeraan tumamuu qaba.
  • Aangoo M/Murtii Maajistireetii jalatti kan kufu ta’uu qaba.
  • Hanga hidhaa baatii 6’tiin kan adabsiisu ta’uu fi
  • Himatamaan gocha yakkaa kan raawwate ta’uu amanuu qaba.

3.Muuxannoo  Biyya Keenyaa

Immaamata haqa yakkaa bara 2003 bahe irratti qaamotni haqaa yakkoota harkaaf harkaa qabiyyeen ragaa isaanii walxaxaa hin taanee fi yakkoota biroo sirna gabaabaan yeroodhuma sana M/Murtiif dhiyaatanii murtii akka argatan hojiimaata hojii irra oolchu jechuun ibsee jira.

Yakka harkaa fi harkaa fi yakkoota biro adeemsa gabaabaadhan akka ilaalaman murteessuuf aangoo kan A/A ta’uu ibsa.Kana yommuu murteessu garuu haala waliigala yakkichaa,qabiyyee fi dandeetti ragaa akkasumas fedhi miidhamaa fi shakkamaa ilaalcha keessa kan galche ta’uu seera deemsa falmii fi seerota biroo keessatti ifaan tumama ergaa jedhu qaba.Haa ta’u malee seera deemsa falmii yakkaa keessatti yakkoota harkaa fi harkaatin walqabatee haala eeru fi himannaan itti dhiyaatu ilaalchisee s/d/f/y/keewwata 21(1) jalatti yakkoota iyyannoo dhuunfaatin dhiyaatan irratti eerus ta’ee himannaa dhiyeessu osoo hin barbaachisin himannaa dhiyeessun ni danda’ama ergaa jedhu qaba kun hamma ta’e dhimmichi akka saffisaan ilaalamu furmaata kan kaa’e fakkaata haa ta’u malee yeroo hammamii keessatti isa jedhu hin ibsine.

4.Naannoo Oromiyaa

Jiijjiiramni Bu’uraa Adeemsa Hojii(JBAH)’n bara 2006 fooyya’ee bahe akka ibsutti dhimmi tokko RTD dha jedhamee ilaalamuuf ulaagaawwan guutamuu qaban:-

  • Yakka harkaa fi harkatti qabaman
  • Gocha yakkaa raawwatamee qoratamuun sa’aatii 48:00 keessatti himatni M/Murtii yoo dhiyaate
  • Bu’aan ragaa teeknikaa yookiin taaktikaa deeggaramuu qabu sa’aatii 48:00 keessatti walqabatee dhiyaachuu yoo danda’e
  • Yakki raawwatame miidhaan isaa fulduratti bu’aa gara biraa kan hin hordofsifne ta’uun isaa yoo mirkanaa’ee beekame.

Kanaaf barreeffamoota armaan olii irraa akka hubannutti dhimmichi raawwatamee sa’aatii 48 keessatti mana murtii dhiyaatee yoo murtii argate ta’uu hubanna.Haa ta’u malee gama kamiin mirga of irraa ittisuu himatamaa sarba kan jedhu irratti garaagarummaa ilaalchaa yoo ta’e malee seerichi waanti ifaan kaa’u jiraachuu baatus waanti ifaan hin dhorkamne immoo akka eeyyamametti lakkaa’ama qajeeltoo jedhu fudhachuudhaan me dhimma armaan gadii kana haa ilaallu.

Xinxala dhimmaa

Murtii Dhaddacha Ijibaataa M/M Waliigala Federaalaa Jildii 17 lakk.galmee 100712 irratti

Dhimmootni RTD dhaan ilaalaman mirga of irraa ittisuu himatamaa kan hambisu danda’an himatamaan karaa ifa ta’een mirga of irraa ittisuu isaa kan dhiise ta’uu yoo mirkaneesse qofa.

Murtiin dhaddachi kun kenne jildii 17ffaa lakk.galmee 100712 irratti yommuu ta’u dhimmichi kan jalqabe waamamaan ammaa iyyataa ammaa irratti himannaa dhiyeesse bu’ura godhachuudhani.Kunis iyyataan ammaa seera yakkaa MFDRI bara 1996  bahe keewwata 669(2) irra darbuun badhaadhina hin malle ofii argachuuf yookiin nama biroof argamsiisuuf yaadee gaafa guyyaa 18/02/2006 tilmaamaan guyyaa keessaa sa’aatii 6:00 yommuu ta’u kutaa addaa Kolfee Qaraaniyoo Aanaa 02 bakka addaa dhaabbata oomisha bu’aa pilaastikaa Kaarra Qoree Dagaamaan jedhamu keessatti Hojii Gaggeessaa(dura bu’aa) ta’ee qacaramee osoo hojjachaa jiruu qabeenya miidhamaa dhuunfaa Amaara Abrahaam kan ta’an pilaastika meeshaa dheedhii kophee karaxixi dhibba tokkoof  shantama,gatiin karaxixix tokkoo qarshii 1100(kuma tokkoof dhibba tokko) waliigala tilmaama qarshii 165,000(Kuma dhibba tokkoo fi jahaatamii shan) baasu fudhatee himatamaa 2ffaa obbo Darajjee Fiqaaduutti kan gurguree qabame waan ta’eef yakka hannaa cimaa raawwateef himatame kan jedhudha.Himatamaanis M/Murtii dhiyaatee himannaan A/A dubbifameefi akka hubatu erga taasifamee booda jecha amantaa fi waakki gaafatamee kan waakkate waan ta’eef A/A ragoota himannaa isaa mirkaneessaniif dhiyeessee dhageessiseera.

Kana booda ragoonni A/A irratti kan  mirkaneessan ta’uu hubachuun ragaa ittisaa fedhii iyyataatin kan bira darbe ta’uu caqasuun keewwatuma A/A himate jalatti balleessaadha erga jedhee booda bu’ura qajeelfama adabbiitin xinxaluu isaa caqasee hidhaa cimaa waggaa 8 fi baatii 5 akka adabamu murteesse.Iyyataanis murtii kana komachuun M/Murtii Ol’Aanaa Federaalaatti dhiyeeffachuun bitaaf mirgi erga wal falmaniii booda murtiin balleessuma Mana Murtii jalaa kan cime ta’us murtii adabbii kenname irratti garuu akkaataa qabiinsa sababoota adabbii cimsanii fi salphisan irratti dogoggorri kan jiru ta’uu fi dogoggora sana kan sirreesse ta’u ibsuun iyyataa hidhaa cimaa waggaa 6 fi baatii 6 tin akka adabamu murteesse.

Iyyatni ijibaata amma dhiyaate kun murtii kana komachuun yommuu ta’u qabiyyeen bu’uraa iyyatichaas manni murtii jalaa raga ittisaa nan qaba osoon jedhuu raga ittisaa iyyataa osoo hin dhagahin kan darbe   A/A yakkichi raawwatamuu isaa hin mirkaneessine,yakki raawwatamee jedhamee fi keewwatni caqasame kan wal hin simne  fi murtiin adabbii kenname sirri miti sababoota jedhan kan qabateedha.Iyyatichi qoratamee mirgi raga ittisaa himatamaa kan bira darbame sirrii ta’uu fi dhiisuu isaa qulqulleessuuf dhaddacha kanatti akka dhiyaatu kan taasifame yommuu ta’u waamamaanis dhiyaatee bitaaf mirgi barreeffamaan akka walfalman taasifameera.Akkasumas galmeen haadhoon mana murtii jalaa akka dhiyaatu taasifameera.

Jalaa Dhufaatin dhimmichaa gabaabinaan akka armaan olittii  ibsame yommuu ta’u dhaddachi kun falmii bitaaf mirgaa murtii iyyata ijibaataaf ka’umsa ta’e tumaalee seeraa faana mirkaneessun ni dhiyeessisa jechuun ijoo qabame faana akka itti aanutti qorateera.

Iyyataan balleessaadha kan jedhame ragoota A/Alangaa dhiyeefateen iyyataan ragaa ittisaa hin qabu akka jedhe barreeffamaa fi jechaan mana murtiif mirkaneesse ta’uu garagalcha murtii Mana Murtii jalaa irraa hubanneerra.Iyyataan sadarkaa ijibaatatti immoo ibsi mana murtii jalaa kun fedhii isaanitiin ala galmaa’u fi raga ittisaa dhiyeeffachuuf gaaffii dhiyeeffatanii kan ture ta’u ibsuun falmaniiru.

Bu’urumaan mirga namoota himatamanii seeraan eegameef keessaa tokko raga isaan irratti dhiyaate kamiyyuu ilaaluu,ragoota isaan irratti dhiyaatan gaafachuu,ragaa ittisaaf isaan fayyadu dhiyeeffachuu yookiin dhiyeessifachuu akkasumas ragoonni isaani dhiyaatanii akka dhagahamaniif gaafachuu akka ta’e Heera Mootummaa FDRI keewwata 20(4) kan tume yommuu ta’u mirgi kun bu’ura Heera Mootummaa keewwata 9(4) tin waliigalteewwan Idila Addunyaa qaama seera biyyatti ta’en eegumsi kan taasifameef ta’uu waliigaltee Mirga Sivilii fi Siyaasaa keewwata 14(3)(B) irraa hubachuun ni danda’ama.Mirgi himatamaa tumaalee kana jalatti ibsaman kan hubachiisu himatamaan tokko ragaa hin taaneen balleessaa akka hin jedhamnee fi gama himataatinis ragaan dhiyaate yoo ta’e gama isaatin gocha balleesaa kan hin raawwannee fi qulqulluu ta’uu isaa ibsuu haala itti danda’u ta’uu dha.Kanaaf himannaa isa irratti dhiyaateef ittisa dhiyeeffachuuf waantoota barbaachisoo ta’anii fi yeroo gahaa argachuu akka qabu seerichi ni hubachiisa.Himatamaan mirga of irraa ittisuu heera mootummaan eegumsi taasifameef akka seeraan fayyadamu gochuun(Taasisuun) itti gaafatamummaa mana murtii ta’uu hafuura fi qabiyyee tumaa  heera mootummaa keewwata 13(1) fi (2)  irraa dhimma hubannuu dha.Kana ta’uu isaatin mirga of irraa ittisuu himatamaa bira darbuun kan danda’amu himatamaan mirga isaa kan itti hin fayyadamne ta’uu ifaan mana murtiif yommuu mirkaneessu qofa akka ta’e hafuura tumaalee irraa kan hubannuudha.Himatamaan mirga isaa dhiisuu bakka hin mirkanoofnetti garuu himatamaan mirga of irraa ittisuu dhiisera ibsa jedhuun manni murtii xinxala isaa irratti qofa caqasun seerummaa kennuun adeemsa sirrii miti.

Dheerina dhimmoota hambisuuf jechuudha tooftaan adeemsa murtii battalaa RTD kaayyoon isaa bu’uraa dhimmoota raga walxaxaa hin qabne haala salphaan murteessuf hojiimaata diriirsuun alatti mirgoota himatamaa heera mootummaa fi seerota biro raawwatinsa qabaniin egaman haala miidhuu danda’uun hojii irra oolchuu akka hin taane ni beekama.Kana ta’uu isaatin mirgootni seeraan eegamanii fi adeemsi seerummaa galumsa seeraatin hoojirra olchuun seerummaa kennuun alatti dhimmi tokko adeemsa murtii battalaa RTD bu’ura godhatee dhiyaachuu isaatin qofa kan hafu miti. Adeemsa murtii battalaa RTD bu’ura godhachuun dhimmi ilaalamu mirga of irraa ittisuu himatamaa dhiisuuf kan dandeessisu himatamaan mirga isaa kana haala shakkii hin uumnen dhiisuu isaa yoo mirkaneessedha.

Dhimma qabannetti yommuu deebinu manni murtii jalaa dhimmicha kan ilaale hojimaata adeemsa murtii battalaatin  yommuu ta’u iyyataa balleessaa kan taasise raga A/Alangaatin itti mirkanaa’ee ragaa ittisaa akka qabu gaafatamee ragaa ittisaa nan qaba jechuun dhaddachaaf jechaafi barreeffamaan kan mirkaneesse sababa jedhuun ta’uu qabiyyee murtii irraa ilaallerra.Barreeffamni mana murtii jalaa kun iyyataan karaa tokkoon barreeffamaanis ta’ee jechaan ragaa ittisaa nan qaba jechuu kan agarsiisu yommuu ta’u gama biraatin immoo iyyataan raga ittisaa kan hin qabne ta’uu ibsuu kan mirkaneessedha.Barreefama mana murtii jalaa iftoomina dhabe kana dhugummaa isaa hubachuuf jecha galmee haadhoo dhiyeessifnee ilaallerra.Galmee mana murtii jalaa akka ilaaletti manni murtii jalaa iyyataadhaan jala murtii of irraa ittisi onkololeessa 28 bara 2008 dhaddacha ooleen yommuu kennu Jala Murtii guca/foormii dursee qophaa’een  guutamee kan kenname yommuu ta’u qabiyyeen isaas iyyataan ragaa ittisaa hin qabu jechuun ibsuun kana kan ibse immoo dhaddacha irratti barreeffamaa fi jechaan ta’uu kan ibsu ta’us iyyataan jechaan ibsuu isaa Jala murtiin ala waraqaa dhaddachaa irratti kan hin galmoofne barreeffamaan mirkaneessera jechi jedhus sanadoota galmicha keessa jiran keessa kan hin jirre ta’uu dhaddachi kun hubateera.Kana ta’uu isaatin manni murtii jalaa foormii jala murtiif fi murtii dursee qophaa’e yommuu guutu jechootaa fi gaalewwan qalamaan(iskiribtoodhaan) haqee iyyataan ragaa ittisaa hin qabu jedhe jechaa fi barreeffamaan mirkaneessera jechuun raga ittisaa dhagahuu kan darbe ta’us ragaan kana mirkaneessu dhabamuun isaa galmee haadhoo mana murtii jalaa irraa hubanneerra.Karaa kanaan dhimmicha yommuu ilaallu iyyataan mirga seeraan eegameef mirga ragaa ittisaa dhageessifachuu manni murtii jalaa kan darbe iyyataan ifatti mirga isaatti fayyadamuu dhiisuu osoo hin mirkaneeffatin ta’uu isaatin murtiin dhimmicha irratti kenname dogoggora seeraa bu’uraa ta’e kan qabu ta’ee argineerra.

Yaada Xummuraa

Kanaaf  akka waliigalaatti dhimmoota armaan olitti tarraa’an yommuu cuunfinee ilaallu muuxannoowwan biyya alaa keessattis ta’ee akka biyya keenyaatti jiran irratti dhimmi tokko adeemsa murtii battalaa(RTD) dhaan ilaalamuun isaa mirga of irraa ittisuu himatamaa kan hin sarbine ta’uudha.Dabalataan  xinxala dhaddacha ijibaata kanaa irraa kan hubannu dhimmichi adeemsa murtii battalaatin(RTD) dhaan ilaalamuun isaa qofti mirga of irraa ittisuu himatamaa kan hin sarbine ta’uudha.Haa ta’u malee mirgi kun kan bira darbamuu danda’u himatamaan ifaan ifatti mirga kanatti fayyadamuu kan hin barbaanne ta’uu haala shakkii hin uumneen jechaa fi barreeffamaan yoo ibseedha.Kana jechuun akka qajeeltotti dhimmotni adeemsa murtii battalaatin (RDT) ilaalaman mirga of irraa ittisuu hin sarban garuu immoo haala addaatin himatamaan fedhii yoo qabaate bira darbamuu danda’a  fedhii isaa kanas ifaan yoo ibse qofa ta’a jechuudha Kanaaf mirgi of irraa ittisuu himatamaa mirga heera mootummaa biyya keenyaanis ta’ee seerota idila addunyaa biyyi  keenya mallatteessitee keessatti eegumsi taasifameef  kana hojii irra oolchudhaan walqabatee garuu of-eeggannoo qaamni hunduu taasisuu akka qabuudha.Sababni isaammoo yakkoota RTD dhaan ilaalaman irratti dhimmichi RTD dhaan ilaalamun isaa qofti mirga of irraa ittisuu himatamaa kan hin sarbine ta’uu hubatamee qaamoleen haqaa hundi gahee isaanii bahachuu akka qaban hubatamuu qaba.

Mulugeetaa Magarsaa

Aanaa Cooraa Botor

Jimmaa Oromiyaa.

.


[1] Mana Hojii abbaa alangaa godina jimmaattii Abbaa Alangaa Aanaa Cooraa botoor fi qo’ataa seeraa. (LL.B)

Posted in Labsif qajelfamota, Pdf, State constitution, Uncategorized

Labsii MNO kan bara 2004-2006 labsaman.

Midiyaa mhaagj

Dhaqabamuummaa kenya gochan mirkanessiina.

MHAAGJ
MHAAGJ
Posted in Articles in eglish, Pdf

Barruu xinxala Murtii dhaddacha ijibbaata Federaala. Pdf

HAALA MIRGI WABII ITTIIN DHOORKAMU SEERA DEEMSA FALMII YAKKAA  ITOOPHIYAA  KEEWWATA  67(A)  Vs  MURTII DHADDACHA IJIBBAATAA  MANA MURTII WALIIGALAA FEDELAALAA  JILDII 12FFAA LAKK.GALMEE  IJIBBAATAA 59304 TA’E  IRRATTI KENNAME 

Qopheessaan Abdusalam M. (MHAAGJti AA Aanaa)

Xinxalli barruu kana irrattii godhamee ijjennoo seeraa abbaa barru kana qophesseeti.

Garee Komn MHAAGJ.

1.1. Seensa

Akkuma beekkamu Mirgi Wabii mirga bu’uuraa heera mootummaatiin beekkamtii argatee dha. Heera Mootummaa Federaalaa  Dimokiraatawaa Rippablika Itoophiyaa kew.19(6) jalatti Qajeeltoon jiru mirgi wabii shakkamaadhaaf eegamuu akka qabuu dha. Haa ta’u malee mirgi wabii mirga daangaa hin qabne (absolute right) miti. Mirgi kun haala addaan seeraan tumameen dhoorkamu danda’a ykn mirkaneessa wabii gahaa ta’e akka dhiyeessu  taasifamuu danda’a. Seerota haala addaatiin mirga wabii tuman keessaa Seerri deemsa falmii yakkaa isa tokkoo dha. Seerri deemsa Falmii Yakkaa Kewt. 67 haala  addaa (Exception to the principle ) dha. Inumaayyuu Haala addaa qajeeltoof qofa osoo hin taane Haala addaatiif adda (exception to the exception ) fakkaata . Sababni isaas shakkamtoota mirgi wabii isaanii SDFY kew.63 jalatti eeyyamamuufii danda’an  kew. 67 jalatti haalli itti dhoorkamuu danda’an ni jiraata waan ta’eefidha. Akka qajeeltoo hiikkoo seeraatti immoo seerri dhimma tokko haala addaatiin yeroo tumu haala dhiphina qabuun   hiikamuu  qaba.

Haaluma kanaan Barreeffama gabaabaa kanaan immoo dhimma mirga wabii SDFY keewwata 67(A) jalatti mirga wabii waliin walqabatee haalli mirgi wabii ittiin dhoorkamu ilaaluuf yaalla.

1.2. GAAFFII BARREEFFAMICHAAN DEEBI’UU QABU

SDFY KEW.67 haallan mirgi wabii itti dhorkamuu danda’an keessaa tokko 67(A) jalatti dirqama wabii irratti ibsame  kan  raawwatu ta’ee yoo hin mul’annee dha. Gaaffiin asirratti deebii barbaadu; –

  • dirqama wabii hin raawwatu jedhanii tilmaamuuf dhimmi ilaalamuu ykn mirkana’uu qabu maali?
  • Iyyataan dirqama barreeffamee wabii irratti ibsamee jiru kan raawwatu ta’ee yoo hin mul’anne 

Asirratti Abbaan Alangaa  kewt 67(A) caqasuun shakkamtoonni ykn  himatamaan miliquu waan danda’uuf jechuudhaan qofa  mirga wabii isaa nuuf haa dhoorkamu jedhanii dhiyeessu   akka hin qabne hubatamuu qaba..

 Abbaan Alangaa  Manni Murtii  shakkamtoonni miliquu danda’u jedhee tilmaamuu akka danda’u wanta qabatamaa ta’e mana murtiidhaaf dhiyeessuu qaba.

 Abbaan Alangaa  waa’ee   Amala himatamaa, Haala jireenya isaa (fkn,teessoo,maatii, iddo jireenya   dhabbata kan qabu ta’u),Nama naannoo kana gadhiisee miliqee iddoo kan biraatti jiraachuu danda’a  jedhamee kan shakkamu ta’uu fi dhiisuu fi kkf qorachuun

Yakka raawwatamee fi eenyummaa namichaa madaaluudhaan shakkamaan kun Mana Murtichaatti deebi’ee dhiyaatuu akka hin dandeenye ta’uu isaa tilmaamni akka fudhatamuuf carraaquu qaba.  Dhimma kanaan wal qabatee rakkoowwan jiran yeroo tokko tokko Ragaan deeggaruu dhabuun ni mul’ata.

  • Kanaafuu Wanta qabatamaa ta’e shakkamaan ykn himatamaan mana murtiitti dhiyachuu hin danda’u jedhamee shakkisiisuu danda’u jirachuun isaa sirritti qulqulla’uu qaba.

federashini-itiyo-fi-qodinsa-ango-qabenya-umaamaa pdf download hear.

1.3. DHIMMA QABATAMAA

Dhimma kana ilaalchisee dhimma qabatamaa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa dhaddacha ijibbaataatiin murtaa’e tokko Haa xinxaalluu;

Mirga Wabii waliin walqabatee Manneen murtii Mirga  wabii himatamaa dhoorkuuf baay’inni himannaa yakkaa ittiin himatamanii fi ulfatina yakkichaa ka’umsa godhachuu akka danda’amu  S/D/F/Y kwt 67(A)  ilaalchisee   Jildii 12ffaa Lakk.galmee IJibbaataa 59304  ta’e irratti  dhimma  Iyyattoota Jara  Obboo Ayyaalew Tasammaa  fa’aa nama sadi fi  Waamamaa Abbaa Alangaa Abbaa Taayitaa Galiiwwanii fi Gumurukaa  Itoophiyaa  obbo Isheetuu W/Samaayaat  fa’aa nama sadi gidduu turerratti  murtii manneen murtii jalaa cimsuun murteesse baay’ee gaarii fi keewwata kana ilaalchisee daran iftoomina kan uumee dha.

Dhimmichi sirritti akka hubatamuuf jecha Murtii dhaddachi Ijibbaataa Manni Murtii Waliigalaa Federaalaa kun kenne  guutummaatti Akka itti aanutti gara Afaan Oromootti hiikamuuf yaalamee jira .

dhimmichi gochi yakkaa raawwatameera jedhamee himata dhiyaate hordofee gaaffii mirga wabii ka’e kan ilaaluu dha. Dhimmichaan Mana Murtii Olaanaa Federaalaatti himataa kan ta’e Waamamaa ammaa ykn deebi kennaa A/Alangaaa  Abbaa taayitichaatiin Iyyattoota irratti himata bu’uuresseera.  Iyyataa ammaa 1ffaa irratti himata 11 Iyyataa ammaa 2ffaa  irratti himata shan  iyyataa 3ffaa irratti Himata 6(jaha) hundeessuu isaanii jala murtiin mana murtii jalaa ni addeessa. Iyyattoonni gaaffii mirga wabii kan dhiyeessan gochoonni yakkaa himata keeessatti ibsaman mirga wabii kan dhoorkisiisu miti jechuun yoo ta’u ,Abbaan alangaa immoo  gaaffii iyyattootaa kana kan morme iyyattoota irratti himatni dhiyaate waggaaa 15 ol adabsiisuu danda’a,Iyyattoonni wabiin yoo bahan dirqama wabii isaanii kabajanii mana murtii hin dhiyaatan ,yakka biroo raawwachuuu danda’u ,ragoota bituun ykn sossobuun ykn ragaa waan tahu balleessuu danda’u sababoota jedhuun S/d/f/y kwt 63,67/a/,/b/,/c/, caqasuudhaani .

Kana booda Manni murtii jalaa garee lamaan irraa falmii dhiyaatan qoratee iyyattoonni himatni yakkaa ittiin himataman ulfaataa ,daddabalamaa ta’uu isaaniitiif iyyattoonni mirgi wabii isaanii yoo kabajameef dirqama wabii isaanii kabajuu danda’u amantaa jedhu horachuu kan danda’amuu miti  sababa jedhu kennuunii fi S/D/F/Y kwt 67(A) qofa  caqasuun gaaffii mirga wabii iyyattootaa kufaa taasisee jira. Murtee kanaan waliigaluu dhabuun  iyyattoonni oliyyatasaanii  mana murtii waliigalaa Federaalaatti dhiyeeffataniis fudhatama hin arganne. Iyyatni Ijibbaataa ammaa kan dhiyaateefis murtii kana mormuudhaan jijjiirsisuufidha, Nutiis Abukaattonni iyyattootaa Waxabajjii 30,2002 iyyata barreeffamaan dhiyeeffatan ka’umsa godhachuudhaan Waamamaa dhiyessisiifne falmicha barreeffamaan akka taasisan goonee jirra. Iyyatichi Dhaddacha ijibbaataatiin akka ilaalamu kan murtaa’e gaaffii mirga wabii iyyattootaa manni murtii jalaa kufaa yeroo taasisu qabxiileen akka sababaatti qabatan s/d/f/y kwt 67(A) jalatti qabxii tuqame qabxii bu’uuressaa [firii dubbii keewwaticha bu’uureessan] ta’uu fi ta’uu dhabuu qorachuuf jecha. Waan ta’eefis gama kanaan Falmiin Abukaattonni iyyattootaafi Abbaan Alangaa dhiyeessan Murtii Iyyattichi irratti dhiyaateefi Seeraa waliin walbira qabnee ilaallee jirra. Manneen murtii jalaa Iyyattoota irratti tumaaleen caqasaman matuma isaanii wabii kan dhoorkisiisan akka hin taane dhimma hubatee fudhatee dha. Kana waan ta’eefis Iyyattoonni mirgi wabii isaanii akka eegamuufif mana murtii himaticha ilaaluuf gaaffii dhiyeessanii jiru.

abdusalaam-xinxaala-murtii-dhaddacha-ijibbattaa-jildii-24ffaa xinxala kanaan duuraa asii argadhaa.

Bu’uurarraa Mirgi wabii Mirga Heera Mootummaatiin eegumsa argate mirga bu’uuraa namoota qabamanii keessaa isa tokkoo dha. Heera Mootummaa  FDRI keewwata 19(6) jalatti namootni qabaman  wabiidhaan gadhiifamuuf mirga kan qaban ta’uu sadarkaa qajeeltootti kan kaa’e yoo ta’u ,mirgi heera mootummaatiin kabajame ‘mirgi bu’uuraa kun ‘ dhoorgamuu,daangeffamuu, ykn mirkaneessa wabii gahaa ta’e akka dhiyeessu kan taasisu tarreeffama seeraa rogummaa qaban biroo irratti hundaa’uun haala adda ta’een ta’uu akka qabu tumaan heera mootummaa kun ifaan agarsiisa. Mirgi wabii mirga bu’uuraa mirga heera mootummaa ta’uus mirga daangaa hin qabne osoo hin taane Akkaataa seeraatiin dhoorgamuu kan danda’uu dha. Waan ta’eefis Gaaffiin wabii fudhatama qabaa? moo fudhatamaa hin qabu ? kan jedhu irratti manni murtii mana murtii kennu ta’uu wajjiin gama kanaan seera addaa rogummaa qaban bu’uura godhachuun dhimmicha madaalee murtii kennuu akka qabu ifaa dha. Dhimma Harkaa qabnuun gaaffiin wabii iyyattootaa kan keessummeeffame S/D/F/Y kwt 67 bu’uura godhachuuni Tumaan kun haalota iyyata xalayaa wabummaatiin gadidhiifamuu itti hin danda’amne kaa’ee jira. Manneen Murtii jalaa Gaaffii wabii iyyattootaa fudhatama kan dhabsiise tumaa caqasame qubee ‘A’ jalatti haala kaa’ame caqasuudhaani. Dhugumatti Tumaan kun dirqama xalayaa wabummaatiin kaa’ame iyyattootni kan  raawwatan kan hin fakkaanne akka ta’e gaafficha kufaa taasisuun akka danda’amu agarsiisa.  Asirratti dhimmi ol’aanaan hubatamuu qabu garuu tumaa kana gama hojiirra oolchuutiin manni murtii sababootni ilaalcha keessa galchuu qabu maali ?ta’uu kan qabuu dha.  Manni Murtii wabii dhoorkuudhaaf haalotni tilmaama isaaf ka’umsa godhatu tumaa caqasameen ifatti hin kaa’amne . Akkana yoo ta’e himatamaan tokko mirgi wabii yoo eeggameef dirqama isaa kan raawwatu hin fakkaatu jedhamee tilmaama kan fudhatamu sababani gahaa fi seera qabeessa ta’uu kan danda’u ta’uu qaba jedhamee kan amanamu yoo ta’u sababootni gahaa fi seera qabeessa dhimmi jedhu haalota adda addaa  naannawa jiran fi Amala addaa dhimmichaa irraa ka’uun ta’uu akka  qabu Qabxii  manni murtii hubachuu danda’u jedhamee kan yaadamuu dha. Tumaan S/D/F/Y kwt 67 akkaataan itti bocamee fi qabiyyeen isaa akka waliigalaatti yoo ilaalamu Manni murtii mirga wabii haalota   itti dhoorgu kan hubachiisu yoo ta’u  sababoota manneen murtii haalota adda addaa irratti hundaa’uun madaalamuu kan qabanii dha. Gama dhimma qabanneetti yoo deebinuus manneen murtii jalaa gaffii mirga wabii iyyattootaa kufaa kan taasisan wabiidhaan yoo bahan dirqama wabummaa kabajanii argamu jechuudhaaf kan danda’amu miti sababa jedhuuni. Tilmaama kana bu’uurri isaa  himata iyyattoota irratti dhiyaate baay’inaa isaa fi cimina yakkichaa fi bu’aa inni hordofsiisuu dha. Manni murtii jalaa yakkoonni cimaa fi daddabalamaa ta’uu isaanii tilmaamichaaf ka’umsa godhatanii jiru.  Manni murtii sababoota kanneen irratti hundaa’uun wabii dhoorkaniiru. Sababa kana immoo ka’umsa akka hin godhatne  seeraan dhoorkamaa dha jechuun hin danda’amu. Seerichi mana murtiitiif Aangoon mana murtiitiif kan kenname ta’uun kan amanamu yoo ta’e , Manni murtii jalaa sababa seera qabeessa bu’uura osoo hin godhatin murtii kan kenne ta’uun mirkanaa’uu qaba.  Dhaddachi  ijibbaataa kuniis Heera Mootummaa FDRI Kwt 80(3)(A) fi Labsii Lakk.25/1988 kwt 10 irratti hundaa’uun Aangoo kennameefin  murtii dhumaa kamiyyuu dogoggora seeraa isa bu’uura qabu sirreessuu dha.  Waan ta’eefis Manneen murtii jalaa Heera Mootummaa FDRI kwt 19(6) fi S/D/F/Y kwt 67(A) irratti hundaa’uun murtiin kennan Aangoo seerri kenneef irratti hundaa’uun murtii kennan jedhamuu irraa kan hafe gama  akkaataa hiikkoo seeraa fi hojiirra oolmaa seeraatiin dogoggora seeraa bu’uuraa qaba jechuunin hin danda’amne.

 

Akka Waliigalaatti Dhimma armaan olii irraa kan hubatamu

Himatni yakkaa himatamtoonni ittiin himataman dhimmi shakkamaan ittiin shakkame  ulfaataa  fi ,daddabalamaa ta’uu isaaniitiif  himatamtoonni dirqama wabii isaanii kabajanii mana murtiitti deebi’uu hin danda’an jedhamee tilmaama fudhachuun mirga wabii dhoorkuun  akka danda’amu ,kana malees dhimmootni  biroo himatamaan dirqama wabii isaa kabajee mana murtiitti dhiyachuu hin danda’u jedhamee shakkisiisuu danda’u  jirachuun isaa sirritti qulqulla’uun yoo dhiyaate mirga wabii dhoorkisiisuun akka danda’amu hubatamuu qaba.

 

 

MHAAGJ

Posted in Uncategorized

Barruu Xinxala seeraa.

Barrun kuni xinxala Murtii Dhadacha Ijibbaata Federaalaa Lakk 16816 ta’e irrattii taasifamee. Seera Yakkaa bara 1996 bahee kewwata 555 fi 556 bu’ureffachuun xinxala godhamee dha.

Qophessaan:- Abdussalam Mohammed

Mana Hojii AA God jimmaattii Abbaa Alangaa Aanaa Sigimoo
1.1 seensa.

Akkuma beekkamu tumaaleen seera yakkaa baay’inaan hojiirra ooluu fi yeroo baay’ee qabatama hojii keessattis walfalmisiisaa ta’e tumaalee seera yakkaa biyya keenyaa yakkoota qaamaa fi fayyaa namaa irratti raawwatamuun walqabatee jiru isa tokkoo dha. Garaagarummaa ejjannoo Tumaalee kanneniin dhiphisuun walqabatee dhaddacha ijibbaataatiif dhimmi dhiyaatee murtaa’e baay’inaan hin mul’atu. Haa ta’u malee dhiheenya kana murtiin dhaddachi ijibbaataa Mana murtii waliigalaa Federaalaa dhimma tumaa seera yakkaa kwt 555 fi 556 ilaalchisee murtii dirqisiisaa kenne immoo daran falmisiisaa fakkaata. kunis dhimma dhiyaateef ilaalchisee murtee yemmuu kennan yakki tokko miidhaa qaamaa cimaa kwt 555 ta’uuf meeshaan fayyadamuu akka ulaagaa ta’eetti tahuu qaba yaada jedhu of keessatti kan calaqqise waan ta’eef .
Barreeffamni gabaabaan kunis dhimma murtii dhaddacha ijibbaataa kanaan kenname ilaalchisee yaada ogummaa bu’uura seera yakkaa biyya keenyaa jalatti kaa’ameen maal fakkaata jedhu irratti kan qophaa’ee yoo ta’u gaaffileen barreeffachichaan deebisuuf yaalamus ;
• Maalummaan miidhaa qaamaa cimaa fi salphaa itti yaadamee raawwatamuu seera yakkaa keenya jalatti haala kamiin ibsama.?


• Dhimma Namni yakki miidhaa qaamaa irratti raawwatamee lafeen isaa cabee fi cabuun isaas mana yaalaan mirkanaa’e ragaan mana yaalaa dhiyaate, kan kufuu qabu S/Y RDFI kwt 555(c) jalatti moo 556(1) jalatti ?miidhaa qaamaa cimaaa 555(c) jalatti himata banuuf yakkichi meeshaan raawwatamuu fi haala biraan raawwatamuun ulaagaa dha ? kan jedhu dha.
• Garaagarummaan kwt seera yakkaa 555 fi 556(1),556(2)a,b fi c maali ?

Midiyaa Mana Hojii AA Godina Jimmaa

Maalummaa yakka miidhaa qaamaa cimaa fi salphaa itti yaadamee raawwatamuu seera yakkaa keenya jalatti yoo ilaallu
Yakki miidhaa qaamaa gosoota yakkaa qaamaa fi fayyaa namaa irratti raawwataman keessaa tokko;ta’ee Mirga bilisummaa fi nageenya qaamaa mirga namoomaa Heerri Mootummaas ta’ee tumaawwan walii galtee idila addunyaa biyyattiin mallateesiteen fudhatama argatee sarbuu dha. Seerri yakkaa keenyas haguuggi kenneefi jira.
Miidhaa Qaamaa Cimaan
Kwt 555. Namni kamiyyuu itti yaadee;
a. Lubbuu miidhamaaf haala yaaddeessuun yokiin qaama yokiin sammuu isaa irra mudaa yeroo maraa fiduun nama biro irratti miidhaa kan geesssise yoo ta’e yoki,
b. Qaama yokiin kutaa qaamaa yokiin qaamolee miiraa barbaachisoo ta’an nama biro keessaa tokkko kan hir’ise,akka hin tajaajille kan taasise yokiiin,hala suukanneessaa fi ifatti mul’atuun bifa isaa kan balleesse yoo ta’e yokiin
c. Karaa biroo kamiiniyyuu miidhaa yokiin dhukkuba cimaa nama biro irraan kan gahe yoo ta’e ,
Akka haala dubbichaafi akka ulfaatina miidhichaaatti hidhaa cimaa waggaa kudha shan hin caalleen yokiin hidhaa salphaa waggaa tokkoo gadi hin taaneen ni adabama. jechuun tumamee jira.


Seerri yakkaa keenya yakki kun ‘kana’ jechuun hiikkoo itti kennuu baatuus Seerichi jiraachuu yakkichaa adda baafachuuf akka ooluuf qofa bu’aawwan yakkichi hordofsiisuu qabu tarreessee kaa’uf yaalee jira.
• Kana irraa kan hafe seerichi gosa miidhaawwan kanneenif hiikaa hin kennu.
• Yakka ta’e jedhamee qaamaa yookin sammuu namaa irraatti miidhaa cimaa geessisuuf raawwatamuu dha.
• Haalli raawwii yakkichaas cimaa, hammeenyummaa kan qabuu fi miidhaan geessissus cimaa dha.
• Kanaaf, miidhaan gahe tokko akka midhaa qaamaa cimaatti kan lakkaa’amu miidhaan kun:
 qaamni nama miidhaan irra gahe sun Haala uumaan isa uumteen guutee argamuu irraa dhaabbin yoo hir’ise yookin
 Lubbuu miidhamaaf haala yaaddeessuun yokiin qaama yokiin sammuu isaa irra mudaa yeroo maraa fiduun nama biro irratti miidhaa kan geesssise
 Dhaabbiin bifa isaa yoo balleesse ykn
 dhaabbiidhaan akka hin tajaajille yoo taasisee .
 miidhaa ykn dhukkuba cimaa irraan gahe dha.
Keessattuu immoo gaaleewwanii fi jechootni s/y kwt 555(b) jalatti seerichi miidhaa kana ibsuuf fayyadame ilaaluun barbaachisaa dha.
• qaama hir’isuu
• tajaajila akka hin kennine gochuu fi
• bifa balleessuu
• miidhaa ykn dhukkuba cimaa irraan gahuu kan jedhu irraa kan hubatamu gosti miidhaa qaamaa s/y kwt 555/ a, b, ykn c jalatti haguuggamu ciminaa fi dhaabbataa ta’uu miidhaa gaheeti.
Miidhaa qaamaa salphaa 556 yoo ilaalle
• Yakka qaama nama irratti miidhaa geessisuuf yaadamee raawwatamuu dha. Haa ta’u malee, haalli raawwii isaa fi miidhaan gocha kanaan gahu salphaa kan ta’ee dha.
Keewwatni 556 miidhaa qaamaa salphaa iti yaadamee raawwatamu ilaalchisee akka kanaa gadiitti ibseera.
Kwt 556 Miidhaa qaamaa salphaa

  1. Namni kamiyyuu haalaawwan keewwata 555 jalatti ibsamaniin ala ,itti yaadee qaama yokiin fayyaa namaa irratti miidhaa kan geessise yoo ta’e,
    Iyyannoon dhuunfaa yommuu irratti dhiyaatu hidhaa salphaa waggaa tokko hin caalleen yokkiin adabbii maallaqaatiin ni adabama.
    2.Gochichi himannaa yakkaa dhiheessuun kan adabsiisuu fi adabichi hidhaa salphaa ji’a jahaa hanga waggaa sadii gahuu danda’u kan ta’u;
    a.Balleessichi miidhaa kan geessise summiidhaan yokiin meeshaa ajjeesuun yokiin meeshaa biroo miidhaa qaamaa geessisu danda’u kamiiniyyuu fayyadamuun yoo ta’e yokiin
    b.Balleessichi dirqama oogummaa yokiin kan biro cabsuun miidhaa kan geessise yoo ta’e yokiin
    C.Miidhamtichi dadhabaa ,dhukkubsataa yokiin ofirraa ittisuu hin dandeenye yoo ta’eedha.jechuun caqaseera.
    Mee dhimmoota keewwattoota miidhaa qaamaa kana lamaaniin haguugaman caalatti hubachuuf dhimma qabatamaa dhaddachi ijibbaataa Mana Murtii waliigalaa Federaalaa Jildii 24ffaa lakk.galmee 168166 ta’e irratti murteesse haa xinxaalluu;
    Murtichi hamma tokko kallattiidhaan afaan amaaraa irraa gara afaan Oromootti hiikamu akka itti aanutti yaalamee jira ;
    { Dhimmichi Iyyataa Obbo Yiggazuu Burzee fi Deebi kennaa A/Alangaa Biiroo Haqaa Naannoo Sabaaf sablammootaa fi ummattoota kibbaa gidduutti falmii gaggeeffame ilaalchisee murtee kenname yoo ta’u,}
    {…..dhimmi falmisiisaan kun kan eegale Naannoo Sabaaf sablammootaa fi ummattoota kibbaatti Mana murtii sadarkaa jalqabaa Magaalaa Arbaa Minciitti dhiyaate iyyataan ammaa (himatamaan) obbo Yiggazuu Burzee Seera yakkaa kwt 555(c) irra darbuun fulbaana guyyaa 17, bara 2009 halkan irraa sa’aatii 4:00 yoo ta’u Ganda Wuhaa minci Giroosarii Ibaayaa keessatti miidhamaa dhunfaa Tsaggaa Wayshoo jedhamu boksii fi testaadhaan gara bitaa lafee areeddaa rukutuun lafeen boqoo isaa gara bitaa akka cabu taasisuu isaatiif yakka miidhaa qaamaa cimaa raawwateera jedhamuun himatni irratti dhiyaatee jira. Manni murtichaa dhimmichi jalqaba dhiyaateef bitaaf mirga walfalmisiisuun kewwaticha jijjiiruun kwt 556(1) jalatti ofirraa ittisi jechuun jala murtii keenne booda ragaa ittisaa dhagahuun ragaa namaa fi barreeffamaa madaaluun himatamaa bilisa jechuun gaggeesse irraa komachuun deebi kennaan ammaa (himataan A/A) Mana murtii olaanaa naannawa Gaamootti ol’iyyata dhiheeffatuus manni murtichaa komicha fudhachuu dhiisuun iyyaticha haqee jira. Itti fufuun deebi kennaan murtii kenname mormuun Dhaddacha Ijibbataa Mana murtii waliigalaa naannichaatti iyyata ijibbaataa dhiyeessee manni murtichaa bitaaf mirga erga walfalmisiisee booda murtii mana murtii jalaa diiguun himatamaan yakka A/Alangaa himata irratti dhiyeesse raawwachuun isaa mirkanaa’e jira .Himatamaan ragaa ittisaa dhiyeeffateen ofirraa hin ittisne jechuun kwt seera himatni jalatti dhiyaate kwt 555(c)jalatti murtii balleessitummaa kennee jira. Manni murtichaa yaada adabbii bitaaf mirgaa erga fudhatee booda adabbicha bu’uura qajeelfama adabbii lakk.2/2006tiin herreguun Himatamaa adabbii hidhaa cimaa waggaa lamaa fi ji’a sadiin akka adabamu murteessee jira.Iyyatni Ijibbaataa ammaa kan dhiyaate murtii mana murtii jalaatiin kenname kana mormuun kana akka sirratuufidha.
    Iyyataan Mana murtii jalaatiin dogoggora raawwatmeera jedhu tarreessuun kan dhiyeesse yoo ta’u.Qabxiileen bu’uuraa komii isaa akka waliigalaatti yoo ilaalamu,Manni murtii waligalaa dhaddachi ijibbaataa naannichaa yakka raawwachuun koo osoo hin mirkanaa’in murtii balleessummaa akkasumaas Ragaa bitaa fi mirgaa haalli itti madaalee fi murtii manneen murtii jalaa lameeni diiguuf sababni inni kenne qajeeltoo bu’uuraa madaalli ragaa kan hin hordofne tahuun murtichi dogoggorri seeraa bu’uura kan irratti raawwatame tahuu ibsuun akka sirratu gaafachuu isaa kan agarsiisuu dha.dhimmichi qoratamee dhaddacha ijibbataa kanaaf akka dhiyaatu murtaa’uun deebi kennaan dhiyaatee barreeffamaanis falmii gaggeessee jira.
    Dhufaatiin dhimmichaa gabaabinaan qabiyyee olitti ibsame kan hammate yoo ta’u ,dhaddachi kuniis iyyata ijibbataa iyyataan dhiheeffate ,murtee iyyata ijibbataa kanaaf sababa ta’e fi tumaalee rogummaa qaban waliin ilaaluun ni dhiyeessisa jechuun ijoo dubbii qabate qofa qoratee jira.Akka qorannetti Galmichi Ijibbaataaf ni dhiyeessisa yoo jedhamu ijoo dubbii qabameen Iyyataa ammaatiin gochi yakkaa raawwatameera jedhame Haalli raawwii fi Meeshaa gochicha raawwachuuf fayyadamame irratti hundaa’uun balleessaadha jedhamuu kan qabu kwt seera yakkaa kwt 555(c) ?dha moo kwt seera yakkaa 556(1) bu’uura godhachuun?kan jedhu iyyataan boksii fi testaadhaan rukutuun qaama miidhamaa dhuunfaa irra miidhaa qaqqabsiisuu ilaalchisee manneen murtii jalaatiin falmii gaggeeffameen ragootaan kan mirkanaa’e yoo ta’u ,dhimmi adda durummaan deebii barbaachisu garuu firii dubbii ragootaan mirkanaa’e irratti hundaa’uun keewwata seera yakkaa rogummaa qaban dhimma adda baasuuti.
    Dhimma harkaa qabu irratti manneen murtii jalaatti kan dhagahaman jecha ragummaa ragootii abbaa alangaa yoo ilaalamu iyyataan iddoo fi yeroo himata keessatti ibsametti himatamaa waliin mana dhugaatiitti bashannanaa osoo jiranuu mana fincaanii gahee yoo deebi’u Hiriyaa isaanii dhukkubsatee baajaajii keessa ciisu Himatamaan bahi jennaaniin miidhamaan dhuunfaa baajaajiin keenya jedhee yoo itti dubatu himatamaan si’a tokko boqoo bitaa boksiidhaan fi testaadhaan rukutuusaa ragoomanii jiru.Ragaan ittisaa himatamaa immoo sibiilli laameraa rukutuun miidhaa akka irraan gahe ibsuun jecha ragummaa isaanii kennaniiru. Miidhaan qaqqabuu kan agarsiisu ragaan mana yaalaas dhiyaatee galmeen walqabachuu hubanneerra.Waan ta’eef Firii dubbii mirkanaa’e irraa iyyataan iddoo,yeroo fi tarreeffama haala raawwii yakkichaa himata keessatti ibsame irratti hundaa’uun Miidhamaa dhuunfaa kan ta’e Tsaggaa Waysoo boksii fi testaan kan rukute ta’uun ragaa A/Alangaatiin kan mirkanaa’e ta’uun,Gama iyyataatiin ragaan ittisaa dhiyaatee gama A/Alangaatiin ragaa namaa fi sanadaa dhiyaaten kan ragooman firii dubbii yakkichaa gaaffii keessa galchuun irra ittisuu kan hin dandeenye ta’uun mnneen murtii jalaatti dhimma mirkanaa’ee dha.
    Amma dhaddacha kanarratti dhimmi deebii barbaadu Iyyataadhaan raawwatamuusaa gochi yakkaa mirkanaa’e kun kan haguugamu kwt seera yakkaa 555 jalatti? moo kwt seera yakkaa 556(1) jalatii dha? qabxii jedhuu dha.dhimma harkaa qabnu irratti gochichi kan raawwatamee fi Iyyataan ammaa miidhaa qaqqabsiisuuf meeshaan itti Fayyadame ilaalchisee dhugumatti yakka miidhaa qaamaa cimaati ? moo miidhaa qaamaa salphaa kan hundeessuu dha?kan jedhu adda baasuun akka danda’amuuf Gochicha raawwachuuf iyyataan meeshaan fayyadame,kutaan qaamaa miidhamaa dhuunfaa gochichi irratti raawwatame ykn miidhaan irraa gahe akkasumaas haalli raawwii yakkichaa ilaalamuu kan qabu dha
    Bu’uurumarraa yakki tokko raawwatame kan jedhamu yakkicha kan hundeessan firiiwwan dubbii seeraa, gocha qabatamaa ,fi yaada sammuu raawwataa gochichaa iddoo tokkotti guutamanii yoo argaman qofaa akka ta’e labsii lakk.414/1996 seera yakkaa kwt 23(2) jalatti ifaan tumamee jira.kana waan ta’eef gocha tokko yakka dha jedhee murteessuuf firiiwwan dubbii seeraa, gochaa, fi yaada sammuu walitti qabamuun iddoo tokkotti argamuun dirqama. Firii dubbii seeraa kan jedhaman dhimmichaaf rogummaa qabu jedhamanii tumaalee caqafaman guutumaa guututti hundeessuuf qabxiilee guutamuu qabu yoo ta’u,Firii dubbii gocha qabatamaa fi firii dubbii yaada sammuu kan jedhaman immoo walduraa duubaan gochicha raawwachuu ykn raawwachuu dhiisuu fi kutaa yaada sammuu waliin haalota seeraan kaa’ame kan ilaallatu ta’uun beekkamaa dha.Kan biraa falmiin yakkaa namni tokko ofirraa akka ittisu ykn balleessaa jedhamuu kan danda’u Abbaan alangaa dirqama seeran irra kaa’ame diiqama hubachiisuu kan bahate tahuun yoo mirkanaa’e tahun beekkamaa dha. S/d/f/y kwt141 akkaataa tumaan itti bocamee fi qabiyyeen isaa , tumaaleen S/d/f/y kwt 111 fi 112 walitti qabamee yoo ilaalamus dhimma yakkaatiin Abbaan Alangaa akkaatuma himannichaatiin haala gahaa ta’een dirqama hubachiisuu akka qabu kan hubatamuu dha. ulaagaa madaallii ragaa seeraan kaa’ame kana bu’uura godhachuun gochi yakkaa raawwatamuu, eenyummaa nama gochicha raawwate,raawwii irrattii sadarkaa hirmaannaa mirkaneessuun dirqama ta’a. Abbaan alangaa kutaa yaada sammuu himatamaa hubachiisuu kan danda’u raawwii gochichaa mirkaneessuun yoo ta’u , raawwii gochichaa irraa , namni gochicha raawwate yakkicha yeroo raawwatu haala yaada sammuu raawwatichaa qaamni murtii kennu hubachuu kan danda’u ta’uun kan amanamuu dha.
    Qabiyyee fi hafuura seeraa kana qabannee gara dhimma harkaa qabnuutti yoo deebinees Qabiyyee galmichaa irraa hubachuun akka danda’ametti gochichi raawwatameera jedhame iyyataan raawwatamuun dhimma mirkanaa’e yoo ta’u,iyyataan gocha yakkaa kana raawwachuuf meeshaan fayyadame kan hin jirree fi boksii fi testaadhaan kan rukute ta’uun ragoolee abbaa alangaatiin dhiyaataniin kan mirkanaa’e ta’uun sadarkaa firii dubbiitti manneen murtii jalaatiin dhimma mirkanaa’ee dha.
    Miidhaa qaamaa cimaan itti yaadamee raawwatamu bu’uura seera yakkaa kwt 555(c)tiin raawwaticha gaafachiisu kan danda’u gochichi ta’e jedhamee karaa biroo kamiiniyyuu miidhaa qaamaa cimaa ta’e ykn dhukkuba nama biroo irra kan qaqqabsiise akka ta’e kan agarsiisuu dha. Namni tokko yaada olitti caqasamee fi raawwii gochichaa irratti hundaa’uun yakka raawwatee yoo argamee fi haalumti kun ragaan yoo mirkanaa’e himatamaan kwt kana jalatti balleessaa jedhamuu kan danda’u ta’uun qabiyyeen seerichaa ni agarsiisa.
    Dhimma harkaa qabnu irratti Iyyataan ammaa miidhamaa dhunfaa kan ta’e Tsaggaa Wayshoo irratti itti yaadee qaama miidhamaa kanaa irratti miidhaa kan qaqqabsiise yoo ta’u, miidhaa kan qaqqasiise booksii fi testaadhaan ta’uun fi miidhaa cimaa ta’e ykn dhukkuba miidhamaa irraan qaqqabsiisuun kan hin mirkanoofne ta’uun ,gochi kun seera yakkaa kwt 555 jalatti kan kaa’ameen ala waan ta’eef gochi iyyataan ammaa raawwate seera yakkaa kwt 556(1)jalatti tumaa kaa’ame irra darbuu akka ta’e kan agarsiisuu dha.
    Waan ta’eef gochi yakkaa iyyataan raawwate mana murtii jalaatiin murtiin balleessitummaa tumaan seeraa kan hin haguugne ta’uun Dhaddachi ijibbaataa mana murtii waliigalaa naannichaa iyyataa kwt seera yakkaa 555(c)jalatti balleessaa dha jechuun adabbii murteessuun isaa sirrii waan hin taaneef ,gocha yakkaa iyyataan raawwachuun mirkanaa’e seera yakkaa 556(1)’n tumaa seeraa kaa’ame irra darbuun balleessaadha jenneerra…….}

Dhimma armaan olii yoo ilaalle Dhaddachi ijibbaataa Mana murtii waliigalaa Federaalaa dhimma dhiyaateef ilaalchisee murtii keessatti yeroo ibsan;
Murticha keessatti qabxiin bu’uura komiif sababa ta’e tokko Akkaataa Madaalliin ragaa qajeeltoo bu’uuraa madaallii ragaa kan hin hordofne ta’uu ibsuun ,
Gama tokkoon dhimmi adda durummaan deebii barbaachisu garuu firii dubbii ragootaan mirkanaa’e irratti hundaa’uun keewwata seera yakkaa rogummaa qaban dhimma adda baasuu akka ta’e fi Gama kaaniin immoo …..Firii dubbii mirkanaa’e irraa iyyataan iddoo,yeroo fi tarreeffama haala raawwii yakkichaa himata A/A keessatti ibsame irratti hundaa’uun Miidhamaa dhuunfaa kan ta’e Tsaggaa Waysoo boksii fi testaan kan rukute ta’uun ragaa A/Alangaatiin kan mirkanaa’e ta’uun,Gama iyyataatiin ragaan ittisaa dhiyaatee gama A/Alangaatiin ragaa namaa fi sanadaa dhiyaaten kan ragooman firii dubbii yakkichaa gaaffii keessa galchuun irra ittisuu kan hin dandeenye ta’uun manneen murtii jalaatti dhimma mirkanaa’e tahuu ibsee jira.
Kana irraa kan hubatamu ragaan namaa fi sanadaa (mana yaalaas) bu’uuruma himannaa abbaa alangaatiin kan mirkaneessan akka ta’ee dha.Kunis miidhaa miidhamaa dhuunfaa irraa gahe ilaalchisee boqoon bitaa isaa cabuu ragaa mana yaalaatiin dhuguma mirkanaa’e taanaan keewwatni seera yakkaa jalatti kufuu qabu baay’ee kan nama walfalmisiisu miti.
Kaayyoo Barreeffama kanaatiif immoo Ijoo dubbii dhaddachi kun qabatee fi xinxaala ulaagaa miidhaa qaamaa cimaa SY kwt 555 adda baasuuf murticha keessatti calaqqise qofa irratti xiyyeeffanna .

  1. Ijoon dubbii qabatame gaaffii biroo kan uumuu dha. kunis
    …ijoo dubbii qabameen Iyyataa ammaatiin gochi yakkaa raawwatameera jedhame Haalli raawwii fi Meeshaa gochicha raawwachuuf fayyadamame irratti hundaa’uun balleessaadha jedhamuu kan qabu kwt seera yakkaa kwt 555(c) ?dha moo kwt seera yakkaa 556(1) bu’uura godhachuun? jechuun ijoon dubbii kan qabatan yoo ta’u.
  2. Xinxaala murtichaa keessatti akka ibsametti
    …..Qabiyyee fi hafuura seeraa kana qabannee gara dhimma harkaa qabnuutti yoo deebinees Qabiyyee galmichaa irraa hubachuun akka danda’ametti gochichi raawwatameera jedhame iyyataadhaan (Himatamaa jalaatiin ) raawwatamuun dhimma mirkanaa’e yoo ta’u,iyyataan gocha yakkaa kana raawwachuuf meeshaan fayyadame kan hin jirree fi boksii fi testaadhaan kan rukute ta’uun ragoolee abbaa alangaatiin dhiyaataniin kan mirkanaa’e ta’uun sadarkaa firii dubbiitti manneen murtii jalaatiin dhimma mirkanaa’ee dha… jechuun ibsa.
    Qabxiilee lamaan olii kana irraa wanti hubatamu Ejjannoon Dhaddacha ijibbaataa MMWF kun ulaagaa miidhaa qaamaa cimaa seera yakkaa kwt 555 jalatti kufu adda baasuuf qabu meeshaa gocha yakkaa raawwachuuf itti fayyadamame akka ta’ee dha.
    Akkuma jalqaba irratti ilaaluuf yaalle Seera yakkaa biyya keenyaa kwt 555 miidhaa qaamaa cimaa itti yaadamee raawwatamu yoo ilaallu
    Seerri yakkaa keenya yakki kun ‘kana’ jechuun hiikkoo itti kennuu baatuus Seerichi jiraachuu yakkichaa adda baafachuuf akka ooluuf qofa bu’aawwan yakkichi hordofsiisuu qabu qofa tarreessee kaa’uf yaalee jira. Keessattuu immoo gaaleewwanii fi jechootni s/y kwt 555 jalatti seerichi miidhaa kana ibsuuf fayyadame ilaaluun barbaachisaa dha.
    • Lubbuu miidhamaaf haala yaaddeessuun yokiin qaama yokiin sammuu isaa irra mudaa yeroo maraa fiduun
    • qaama hir’isuu
    • tajaajila akka hin kennine gochuu fi
    • bifa balleessuu
    • miidhaa ykn dhukkuba cimaa irraan gahuu kan jedhu irraa kan hubatamu gosti miidhaa qaamaa cimaa s/y kwt 555/ a, b, ykn c jalatti haguuggamu kun gosa miidhaa qaamaa salphaa itti yaadamee raawwatamu irraa kan itti addaan baafnu miidhaa qaqqabe ykn bu’aawwan gochi yakkichaa hordofsiise qofa irratti hundaa’uun akka ta’ee , meeshaanis ta’ee waan biraatiin yoo raawwatame. Ragaa mana yaalaa qofa ilaaluun miidhaan qaamaa akkamii akka qaqqabe adda baasuun kan danda’amuu dha. meeshaa qofa irratti hundoofnee adda baafamuu qaba yoo jenne,kaayyoo seera yakkaa galmaan gahuun hin danda’amu. haqaatu jallataa. raawwataan yakkaa badii raawwateef adabbii walmadaalaa argachuu hin danda’u waan ta’eef.fkn nama kaballaan gurra nama duuche ,boksiidhaan ilkaan nama irraa cabse, qubaan ija nama jaamse fi kkf. meeshaan hin fayyadamne kanaaf seera yakka 555 jalatti kufuu hin qabu yoo jenne kaayyoo haqaa galmaan gahuun hin danda’amu. As irratti falmiin yeroo tokko tokko ka’u kutaa yaada sammuu raawwatichaan walqabatee ti. kuniis jalqabamu irraa namni tokko yeroo qaama namaa salphaatti miidhamuu danda’u irra miidhaa qaqqabsiisuuf gochicha raawwatu bu’aan gochichaa maal akka ta’u cimaa dha moo salphaa akka ta’u itti yaadeetuma akka raawwatu tilmaamuun nama kamiyyuu waan rakkisuu miti. dhimmi armaan oliis kanaan adda miti himatamaan Boksii fi Testaadhaan gaafa boqoo irraa nama rukutu bu’aan isaa miidhaa cimaa akka qaqqabsiisu itti yaadeetuma raawwate,fuulli namaa qaamolee salphatti miidhamuu danda’u baay’ee qaba. yeroo boksiin rukutu ilkaan ykn ija yoo ta’ees gaafa boksiin rukutu san yaadni sammuu himatamticha miidhuma qaamaa cimaa geessisuu akka ta’e ifa.
    Dhimma olitti ibsame jalatti Ragaan sanadaa( mana yaalaa) miidhaa miidhamaa ilaalchisee fayyeera osoo jedhe illee lafeen isaa cabee fi cabuun isaas mala yaalaan mirkanaa’e garuu adeemsa yaalaa taasifameefin fayyee fayyeera jedhamee ragaan mana yaalaa osoo dhiyaates, kan kufuu qabu S/Y RDFI kwt 555(c) jalatti malee 556(1) jalatti miti. Sababnisaas Yakki miidhaa qaamaa yakka bu’aan isaa yeruma gochisun raawwatamutti argamu/instantenous crimes/ dha. S/Y kwt 25/1/[yeroo fi iddoon yakki itti raawwatame iddoo fi yeroo yakkamaan gocha yakkaa itti raawwateedha.] . Kanaafuu yeroo rukutamu cabnaan yoo ergasii fayyeellee kwt 555 jalatti kufa. Dabalataanis lafeen cabe tokko yoo fayye jedhamellee akka duraatti hin deebi’u. kana malees Kan adabamu yaada sammuu raawwataa gochichaa yeroo gochi sun raawwatamu ture waan ta’eefidha.
    Qabxiin biroo dhimma armaan oliitiin walqabatee ka’u haalli ulaagaa meeshaa fayyadamuu fi dhiisuu qofaan dhaddachi ijibbaataa miidhaa qaamaa cimaa kwt 555(c) fi miidhaa qaamaa salphaa 556(1)jalatti adda baasuuf fayyadameedha.Garaagarummaa keewwattoota kana lamaanii yoo ilaalle ;
    garaagarummaan isaa kan irratti hundaa’u ,meeshaa yakkichi ittiin raawwatame qofa osoo hin taane miidhaa qaqqabe ykn bu’aa gochi yakkaa raawwatame irratti hundaa’uun akka ta’ee keewwattan lamaan dubbisuun ni hubatama, Miidhaan 555(c) jalatti ibsame miidhaa cimaa fi meeshaan raawwatamus waan biraan raawwatamuus bu’aa gocha yakkichaatu ilaalama 556(1) immoo meeshaan osoo hin taane haala biraatiin kan raawwatamuu ta’uus kwt 555 irraa adda baasuuf adda durummaan kan ilaalamu cimina miidhaa qaqqabeeti. Kunis;tumaa keewwatichaa yoo ilaallu;
    Kwt 556 Miidhaa qaamaa salphaa
  3. Namni kamiyyuu haalaawwan keewwata 555 jalatti ibsamaniin ala ,itti yaadee qaama yokiin fayyaa namaa irratti miidhaa kan geessise yoo ta’e,
    Iyyannoon dhuunfaa yommuu irratti dhiyaatu hidhaa salphaa waggaa tokko hin caalleen yokkiin adabbii maallaqaatiin ni adabama.
    Gaaleen kwt 556(1) jalatti ….haalawwan kwt 555 jalatti ibsamaniin ala ….jedhu kan agarsiisu keewwattan lamaan adda baasuuf miidhaan qaqqabe cimaa ykn salphaa ta’uun ulaagaa ta’uu agarsiisa. osoo kanaan adda baasuuf yaaduu baatee seera baastonni ….haalawwan kwt 555 fi 556(2a,b,c) jalatti ibsamaniin ala…jechuun seera kana tumuu wanti isa daangessu hin turre.
    Garaagarummaan kwt seera yakkaa 555 fi 556(1),556(2)a,b fi c yoo ilaalamu.
    Tumaawwan S/Y RDFI kwt 555 fi 556(2)(a) adda kan bahan cimina ykn salphina miidhaa gaheen qofa osoo hin taane meeshaa yakkichi ittiin raawwatame irratti hundaa’udhaan ta’uu qaba .
    Yakki miidhaa qaamaa cimaan meeshaa gosa kamiinuu haa raawwatamu ykn meeshaan ala haala kamiinuu haa raawwatamuu Cimina miidhaa qaqqabee ilaaluun kan ittiin bulu tumaa S/Y RDFI kwt 555 yoo ta’u, yakki miidhaa qaamaa salphaan garuu meeshaa ittiin raawwatame(556(2a), dirqama irra darbamee raawwatame(556(2b) ,ykn haala nama yakkichi irratti raawwatamee(556(2c) irratti hundaa’uun kan ilaalamuu dha.
    S/y kwt’n 556 miidhaa qaamaa salphaa kewwattoota xixxiqqaa 1 fi 2 jalatti gosa lamatti adda qoodeera. Lamaan isaanii immoo waanti tokko taasisus adda godhus ni jira.
    • Tokkummaan Isaanii yakka miidhaa qaamaa salphaa ta’uu isaaniti.
    • Kun kan hubatamu kewwattootni xixxiqqan kunneen lamaan kan wal-irratti rarra’an ta’uu isaaniirraayi ykn cita xiqqaa keewwata tokkoo ta’uu dha.
    Garaagarummaan yakka Miidhaa qaamaa kwt 556/1/ ykn 556/2/ jalatti kufuu cimina ykn salphina miidhaa gahee osoo hin taane, meeshaa yakkichi ittiin raawwatame,(556(2a) dirqama darbamee yakkichi rawwatamee(556(b) ykn haala nama yakkichi sun irratti raawwatamee (556(2c)) dha. Lamaan isaatu yakkuma Miidhaa Qaamaa salphaa ilaallatu.
Posted in Labsif qajelfamota, Pdf

Qajelfama Madaallii abbootii Alangaa Oromia Lakk 15/2013 pdf

Qajeelfama Sirna Madaallii Raawwii Hojii Abbootii Alangaa fi Muudamtoota Gumii Kan Biroo Mana Hojii Abbaa Alangaa Waliigalaa Oromiyaa Murteessuuf Bahe 

Continue reading “Qajelfama Madaallii abbootii Alangaa Oromia Lakk 15/2013 pdf”

Posted in Uncategorized

FDRE Constitution pdf & app:

PREAMBLE
We, the Nations, Nationalities and Peoples of Ethiopia: Strongly committed, in full and free exercise of our right to self-determination, to building a political community founded on the rule of law and capable of ensuring a lasting peace, guaranteeing a democratic order, and advancing our economic and social development;
Firmly convinced that the fulfillment of this objective requires full respect of individual and people’s fundamental freedoms and rights, to live together on the basis of equality and without any sexual, religious or cultural discrimination;
Further convinced that by continuing to live with our rich and proud cultural legacies in territories we have long inhabited, have, through continuous interaction on various levels and forms of life, built up common interest and have also contributed to the
emergence of a common outlook;
Fully cognizant that our common destiny can best be served by rectifying historically unjust relationships and by further promoting our shared interests;
Convinced that to live as one economic community is necessary in order to create sustainable and mutually supportive conditions for ensuring respect for our rights and freedoms and for the collective promotion of our interests;
Determined to consolidate, as a lasting legacy, the peace and the prospect of a
democratic order which our struggles and sacrifices have brought about;
Have therefore adopted, on 8 December 1994 this constitution through representatives we have duly elected for this purpose as an instrument that binds us in a mutual commitment to fulfil the objectives and the principles set forth above.

Chaanaali Mana Hoji AA God jimmaa kana subscribers ta’un hubannoo seeraa kessan cimfadhaa
Posted in Articles in eglish, Pdf

THE CRIMINAL RESPONSIBILITY OF A PERSON WHO OWNS A VEHICLE APPREHENDED TRANSPORTING ILLEGAL COFFEE_pdf

Written by Habtamu Bulti*

LL.B (HU), LL.M (ECU), served as a judge in Oromia, & serving as a Legal Researcher at OJSPTLRI ; E-mail:
bashaane@gmail.com
abstract

A person who owns a vehicle apprehended transporting illegal coffee is punished by a fine of Birr 50,000 and an imprisonment of three to five years under Article 15(6) of the Federal Coffee Quality Control and Marketing Proclamation. The wording of the provision and different interpretation rules indicate that the crime is a strict or/and a vicarious criminal liability offence that punishes a person without the need for proving his guilty mind or guilty act. In practice, however, it is interpreted and applied inconsistently. Where some courts apply it as the direct meaning of the provision suggests, other courts penalize an owner of a vehicle apprehended transporting illegal coffee only where he carries out the illegal act personally. Furthermore, Article 23(6) of the Oromia Coffee Quality Control and Marketing Proclamation, which is intended to facilitate the implementation of the previous provision, conveys indefinite meanings as to the criminal responsibility of a person who owns a vehicle apprehended transporting illegal coffee. Hence, it further complicates the problem. Moreover, the provisions are encroaching on the fundamental human rights and the uniform application of the basic criminal principles in the country. In view of that, this article recommends that the Federal Legislature and Caffee Oromia should reconsider the criminal responsibility of a person who owns a vehicle apprehended transporting illegal coffee and reset the liability that goes with the spirit of the FDRE Constitution and the Criminal Code.

download full pdf

Posted in Uncategorized

የኮንስትራክሽን ስራዎች ውል አዘገጃጀት ፎርማት.pdf

ውል የማዘጋጀት የማፅደቅ የማዋዋልና የመሳሰሉ ተግባራትን የፅህፈት ቤታችን ግዴታ በመሆኑ መሰል ሰነዶችን መለጠፍ ጀምረናል ይመልከቱ።

Posted in State constitution, Uncategorized

Oromia Regional State Constitution PDF

Labsii Lak. 46/1994Labsii Heera Mootummaa Naannoo Oromiyaa Kan Bara 1994 Fooyya’e Raggaasuuf Bahe
Heera Mootummaa Naannoo Oromiyaa, kan bakka bu’oota uummata Naan￾nichaatiin irratti mari’atamee, Waxabajjii 14 bara 1987 yeroo jalqabaatiif ragga’eefi hanga ammaa hojiirra ture, bal’inaan ilaaluudhaan qooddii
aangoofi itti gaafatama qaamota Mootummaa Naannichaa ifaan tumuufi akkaataa tajaajila si’oomaan kennuu danda’uusaanii agarsiisuun sirreessuud￾haan Heericha fooyyessuun barbaachisaa ta’ee…

Posted in Pdf

Universal Declaration of Human Rights PDF


Preamble
Whereas recognition of the inherent dignity and of the equal and inalienable
rights of all members of the human family is the foundation of freedom, justice
and peace in the world,
Whereas disregard and contempt for human rights have resulted in barbarous
acts which have outraged the conscience of mankind, and the advent of a world
in which human beings shall enjoy freedom of speech and belief and freedom
from fear and want has been proclaimed as the highest aspiration of the common
people,
Whereas it is essential, if man is not to be compelled to have recourse, as a last
resort, to rebellion against tyranny and oppression, that human rights should be
protected by the rule of law,
Whereas it is essential to promote the development of friendly relations between
nations,
Whereas the peoples of the United Nations have in the Charter reaffirmed their
faith in fundamental human rights, in the dignity and worth of the human person
and in the equal rights of men and women and have determined to promote
social progress and better standards of life in larger freedom,
Whereas Member States have pledged themselves to achieve, in cooperation
with the United Nations, the promotion of universal respect for and observance of
human rights and fundamental freedoms,
Whereas a common understanding of these rights and freedoms is of the
greatest importance for the full realization of this pledge,
Now, therefore,
The General Assembly,
Proclaims this Universal Declaration of Human Rights as a common standard of
achievement for all peoples and all nations, to the end that every individual and
every organ of society, keeping this Declaration constantly in mind, shall strive by
teaching and education to promote respect for these rights and freedoms and by
progressive measures, national and international, to secure their universal and
effective recognition and observance, both among the peoples of Member States
themselves and among the peoples of territories under their jurisdiction.
Article I
All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are
endowed with reason and conscience and should act towards one another in a
spirit of brotherhood.
Article 2
Everyone is entitled to all the rights and freedoms set forth in this Declaration,
without distinction of any kind, such as race, colour, sex, language, religion,
political or other opinion, national or social origin, property, birth or other status.
Furthermore, no distinction shall be made on the basis of the political,
jurisdictional or international status of the country or territory to which a person
belongs, whether it be independent, trust, non-self-governing or under any other
limitation of sovereignty.
Article 3
Everyone has the right to life, liberty and the security of person.
Article 4
No one shall be held in slavery or servitude; slavery and the slave trade shall be
prohibited in all their forms.
Article 5
No one shall be subjected to torture or to cruel, inhuman or degrading treatment
or punishment.
Article 6
Everyone has the right to recognition everywhere as a person before the law.
Article 7
All are equal before the law and are entitled without any discrimination to equal
protection of the law. All are entitled to equal protection against any
discrimination in violation of this Declaration and against any incitement to such
discrimination.
Article 8
Everyone has the right to an effective remedy by the competent national tribunals
for acts violating the fundamental rights granted him by the constitution or by law.
Article 9
No one shall be subjected to arbitrary arrest, detention or exile.
Article 10
Everyone is entitled in full equality to a fair and public hearing by an independent
and impartial tribunal, in the determination of his rights and obligations and of any
criminal charge against him.
Article 11
1. Everyone charged with a penal offence has the right to be presumed
innocent until proved guilty according to law in a public trial at which he
has had all the guarantees necessary for his defence.
2. No one shall be held guilty of any penal offence on account of any act or
omission which did not constitute a penal offence, under national or
international law, at the time when it was committed. Nor shall a heavier
penalty be imposed than the one that was applicable at the time the penal
offence was committed.
Article 12
No one shall be subjected to arbitrary interference with his privacy, family, home
or correspondence, nor to attacks upon his honour and reputation. Everyone has
the right to the protection of the law against such interference or attacks.
Article 13
1. Everyone has the right to freedom of movement and residence within the
borders of each State.
2. Everyone has the right to leave any country, including his own, and to
return to his country.
Article 14
1. Everyone has the right to seek and to enjoy in other countries asylum from
persecution.
2. This right may not be invoked in the case of prosecutions genuinely
arising from non-political crimes or from acts contrary to the purposes and
principles of the United Nations.
Article 15
1. Everyone has the right to a nationality.
2. No one shall be arbitrarily deprived of his nationality nor denied the right to
change his nationality.
Article 16
1. Men and women of full age, without any limitation due to race, nationality
or religion, have the right to marry and to found a family. They are entitled
to equal rights as to marriage, during marriage and at its dissolution.
2. Marriage shall be entered into only with the free and full consent of the
intending spouses.
3. The family is the natural and fundamental group unit of society and is
entitled to protection by society and the State.
Article 17
1. Everyone has the right to own property alone as well as in association with
others.
2. No one shall be arbitrarily deprived of his property.
Article 18
Everyone has the right to freedom of thought, conscience and religion; this right
includes freedom to change his religion or belief, and freedom, either alone or in
community with others and in public or private, to manifest his religion or belief in
teaching, practice, worship and observance.
Article 19
Everyone has the right to freedom of opinion and expression; this right includes
freedom to hold opinions without interference and to seek, receive and impart
information and ideas through any media and regardless of frontiers.
Article 20
1. Everyone has the right to freedom of peaceful assembly and association.
2. No one may be compelled to belong to an association.
Article 21
1. Everyone has the right to take part in the government of his country,
directly or through freely chosen representatives.
2. Everyone has the right to equal access to public service in his country.
3. The will of the people shall be the basis of the authority of government;
this will shall be expressed in periodic and genuine elections which shall
be by universal and equal suffrage and shall be held by secret vote or by
equivalent free voting procedures.
Article 22
Everyone, as a member of society, has the right to social security and is entitled
to realization, through national effort and international co-operation and in
accordance with the organization and resources of each State, of the economic,
social and cultural rights indispensable for his dignity and the free development
of his personality.
Article 23
1. Everyone has the right to work, to free choice of employment, to just and
favourable conditions of work and to protection against unemployment.
2. Everyone, without any discrimination, has the right to equal pay for equal
work.
3. Everyone who works has the right to just and favourable remuneration
ensuring for himself and his family an existence worthy of human dignity,
and supplemented, if necessary, by other means of social protection.
4. Everyone has the right to form and to join trade unions for the protection of
his interests.
Article 24
Everyone has the right to rest and leisure, including reasonable limitation of
working hours and periodic holidays with pay.
Article 25
1. Everyone has the right to a standard of living adequate for the health and
well-being of himself and of his family, including food, clothing, housing
and medical care and necessary social services, and the right to security
in the event of unemployment, sickness, disability, widowhood, old age or
other lack of livelihood in circumstances beyond his control.
2. Motherhood and childhood are entitled to special care and assistance. All
children, whether born in or out of wedlock, shall enjoy the same social
protection.
Article 26
1. Everyone has the right to education. Education shall be free, at least in the
elementary and fundamental stages. Elementary education shall be
compulsory. Technical and professional education shall be made
generally available and higher education shall be equally accessible to all
on the basis of merit.
2. Education shall be directed to the full development of the human
personality and to the strengthening of respect for human rights and
fundamental freedoms. It shall promote understanding, tolerance and
friendship among all nations, racial or religious groups, and shall further
the activities of the United Nations for the maintenance of peace.
3. Parents have a prior right to choose the kind of education that shall be
given to their children.
Article 27
1. Everyone has the right freely to participate in the cultural life of the
community, to enjoy the arts and to share in scientific advancement and
its benefits.
2. Everyone has the right to the protection of the moral and material interests
resulting from any scientific, literary or artistic production of which he is the
author.
Article 28
Everyone is entitled to a social and international order in which the rights and
freedoms set forth in this Declaration can be fully realized.
Article 29
1. Everyone has duties to the community in which alone the free and full
development of his personality is possible.
2. In the exercise of his rights and freedoms, everyone shall be subject only
to such limitations as are determined by law solely for the purpose of
securing due recognition and respect for the rights and freedoms of others
and of meeting the just requirements of morality, public order and the
general welfare in a democratic society.
3. These rights and freedoms may in no case be exercised contrary to the
purposes and principles of the United Nations.
Article 30
Nothing in this Declaration may be interpreted as implying for any State, group or
person any right to engage in any activity or to perform any act aimed at the
destruction of any of the rights and freedoms set forth herein.

አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ይዟቸው የመጣው ዋና ዋና ነጥቦች የነሐሴ 12/2013 ስርጭት። FM MHAAG Jimmaa Attorney

የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ስተዳደሩ የነበሩ በአ/ቁ 25/96 የነበረው ሲሆን ይህንን አዋጅ በማሻሻል አዲሱ አዋጅ በሥራ ላይ ውሏል። የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ስር የተቋቋመ 15 ከፍተኛ የሕግ ባለሙያዎችን በአባልነት ያካተተ የዳኝነት ሥርዓት አማካሪ ጉባኤ ረቂቁ ተዘጋጅቶ በፌደራል ፍርድ ቤቶች አመራሮች፣ በሕግ ባለሙያዎች እና በሕዝብ ተሳትፎ ዳብሮ ከሁለት አመታት ቆይታ በኋላ ጥር 13 ቀን/ 2013 ዓ.ም በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጸድቋል። ይህ አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ከነባሩ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 25/88 እና ይህን አዋጅ ካሻሻሉት ሌሎች አዋጆች ቁጥራቸው 138/1991፣ 254/1993፣ 321/1995 እና 454/1997 ከሆኑት አዋጆች ምን የተለየ አዲስ ነገር ይዞ መጥቷል? እንዲሁም ለአዳዲሶቹ ሕጎች መነሻ ዋና ዋና ምክንያቶቹስ ምን ምን ናቸዉ የሚለዉን በወፍ በረር እንመልከት። — Send in a voice message: https://anchor.fm/mhaagj/message
  1. አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ይዟቸው የመጣው ዋና ዋና ነጥቦች የነሐሴ 12/2013 ስርጭት።
  2. Galmi kenya our objectives፣ እንደ ጅማ ዞን አቃቤ ህግ ፅፈት ቤት ግባችን
  3. tamsaasa camsaa 24/2013 hubannoo seeraa wa'e qaama bilisa baasu habeus corpus kuta tokkoffaa
  4. tamsaasa fm MHAAGJ caamsaa 23/2013 wa'ee tamboo ilaalchisee seerrii maal jedha
  5. Tamsaasa fm mhaagj caamsaa 2013 hubannoo seeraa seera godaansaa irrattii
Posted in Pdf

All Bilateral Investment Treaties

Jimmaa Zone Attorney Office provides for you all international investment treaties which Ethiopia has been a party to the agreement

we strive to insure justice. MHAAGJ
Midiyaa Mana Hojii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa
Posted in Pdf

Barruu Xinxala Murtii

Itti Gaafataamummaa Waliigalteen Alaa Dhaabbilee Fayyaa Vs Murtii Dhaddacha Ijibaattaa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa lakk.Galmee 64590 irratti kenne

Abbaa Alangaa Mulugeetaa Magarsaatin Qophaa’e

Haqa kessan mirkaneessuuf Hojjenna

Mana Hojii AA Godina Jimmaa
Advertisements
Gabaajeewwanii fi jechoota Kottoonfataa
  • A/A:-Abbaa Alangaa
  • A/S:-Abbaa Seeraa
  • MM:-Mana Murtii
  • MMW:-Mana Murtii Waliigalaa
  • MMWF:_Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa
  • SDFHH:-Seera ADeemsa Falmii Hariiroo Hawaasaa
  • SHH:-Seera Hariiroo Hawaasaa
  • SDFY:_Seera Adeemsa Falmii Yakkaa
  • SY:-Seera Yakkaa
  • KKF:-Kan Kana Fakkaatan
  • KWT:-Keewwata

Seensa


Dhaabbileen fayyaa bu’ura waliigaltee yaalamtoota faana qabaniin itti gaafatamummaa kan qaban ta’uun ni beekama.Biyyootni itti gaafatamummaa kana mirkaneessan maddi seera isaanii sirna seeraa sivil ti.Akkuma beekamu sirni kun seerotni bifa kitaabaatin kan qindaa’anii taa’aniidha.Akka Biyya keenyaattis seerotni baay’een bifa kitaabaatin gurmaa’anii kan jiran yommuu ta’u isaan keessaa,s/d/f/y,s/d/f/h/h,s/h/h,s/y, fi kkf’n caqasuun ni danda’ama. Biyya keenya dabalatee Jaappaan,Jarman,Kooriyaa Kibbaa,Chaayinaa,Xaaliyaan dabalatee biyyootni addunyaa baay’een sirna siviilii kana hordofaniidha.Kana ta’uu isaatin biyyotni sirna kana hordofan walitti dhufeenyi dhaabbilee fayyaa fi yaalamaa jidduu jiru maal fakkaachuu akka qabu seera isaanii keessatti tarreessu.Bu’ura kanaan itti gaafatamummaa mirkaneessu.
Faallaa kanaa immoo biyyoota sirna kooman low hordofan keessatti madda seera isaanii aadaa,baratama fi murtiiwwan M/M kennaman fa’i.Biyyoota sirna kana hordofan keessatti dhaabbileen fayyaa yaalamtoota faana waliigaltee hin galani.Itti gaafatamummaan waliigalteen osoo hin taane wanta keessa isaanitti beekanii irratti waliigalani jedhaniit waan amananii fi ogeessotni fayyaa doggoggora oogummaa uumaniif yommuu itti gaafataman uwwisa inshuraansii qabu waan ta’eef waliigalteen ala itti gaafatamummaan isaanii mirkanoofnaan miidhamaaf beenyaa kennuun bu’aa bahii baay’ee waan hin qabneefi.
Akka biyya keenyaatti seenaan dhaabbilee fayyaa kan jalqabee bara 1906 irraa jalqabee ta’uun ni beekamaa bara 1948 Ministeerri fayyaa erga dhaabbatee (hundaa’ee) booda dhaabbilee fayyaa lakka’uuf illee nama rakkisan kan hunda’an ta’uu hubachuun ni danda’ama.Kanaaf barreffama kana keessatti itti gafatamummaa dhaabbileen fayyaa mirkaneessun ni danda’ama?moo hin danda’amuu? isa jedhu ilallaa.
Seeraa hariiroo hawaasaa keessatti dhaabbileen fayyaa dogoggora uumaniif itti gafatamummaa ni qabu jedha.Itti gaafatamummaan isaan qaban qabatamaan akkamii kan jedhu dhimma barreeffama kana keessatti ilaalamuudha.Itti gaafatamummaan mirkanaa’uu danda’u isa kam akka ta’e kan xinxalamu ta’a.

Gaaffiiwwan barruu kanaan deebi’aan

  •  Dhimmotnii dogoggoraa Oogummaa jedhaman Maal fa’ii?
  •  Dogoggora Ogeessa fayyaatin uumameef eenyutu gaafatama?
  •  Itti Gaafatamummaa mirkanaa’e akkamitti shallaguun/tilmaamuu dandeenya?
  • Kanaan wal qabatee dogoggorri oogummaa yaalaa akkuma baay’inaa fi bal’ina ogummichaa garaagarummaa waan qabuuf gocha tokko taasifamee ilaalamuu hin qabuu
  • Adabbii kennamuun walqabatee walfakkataa ta’uu akka hin dandeenyee kan beekamuudha.
  • Beenyaa gaafachuudhaan walqabatee beenyaan shallagamu walfakkaataa ta’uu dhiisuu danda’a sababni isaa immoo beenyaan tokko tokko kan murtaa’u muraadhan waan ta’eef
  • Dhimma beenyaa gaafachuun walqabatee himannaan dhiyaatu adeemsa isa kamiin hoogganamuu qaba kan jedhu ijoo A/A irratti xiyyeeffachuu qabuudha.Sababni isaa immoo A/A qaama adda addaa bakka bu’eet falma waan ta’eef.

Dhimmaa Qabatamaa


Dhimma kanaan walqabatee dhimma qabatamaa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Dhaddacha Ijibbataatiin murtaa’ee akka armaan gaditti kan ilaallu ta’a.
Dhaabbannii fayyaa dogoggora oogummaa uumameen miidhaa yaalamaa irraan yoo gahe kan itti gaafatamu ta’uu s/h/h 2129 fi 2130 irraa hubachun kan danda’amuu ta’uu Dhaddachi Ijibbataa Mana Murtii Waliigala Federaalaa lakk.G. 64590 ta’e irratti dhimma iyyataa dhaabbata Meeri Istoopsi fi waamamtuu addee Sannaayit Alamaayyoo jidduu ture irratti M/M/W murtii M/M jalaa cimsuun murtiin kenne yaada kewwata kanaa kan cimsuudha.
Dhimmicha hubachuuf akka dandaa’amutti Afaan Oromotti akka armaan gadiitti hiikuuf yaalameera,
Wamaamtuun Ijibbaataa M/M ol’aanaa jalaatti ijoo himannaa dhiyeessiten dhaabbatta himatamaa (iyyataa ijibbaataa) qorannaan naaf taasifamee qoricha dahuu ittisuu (Noorpilaant) jedhamu irre koo keessatti akka awwaalamu ergaa taasisee booda qorichichii dhukkuba (dhibee) waan narratti hordofsiiseef himatamaan ogeessuma isaatiin qorichichi akka bahu yommu taasisuu ogeessotni of eggannoo barbaachiisaa gochuu dhiisuu isaaniitiin harki koo qorichichi keessatti awwaalame dhukkubbii fi daraaraa wal irraa hin citneef kan na saaxile ta’uu isaatiin dabalatatti harmaa fi dugdaa ko irraatti dhukkubbii narra gahe irraa kan ka’e dhukkuba dugdaa, dhiitoo fuulaa fi dhukkuba onnee narratti hordofsiiseera. Dhibichi walxaxaa ta’uu isaatiin sirna ya’insa (sochii dhiigaa) irratti rakkina hordofsiisuu isaatiin ujummoon dhiigaa cufamuu isaatiin harkiikoo dhumaa(nyaatamaa) dhuufuu isaatiin hojii koo akkan hin hojjanne (raawwannee) taasisuun dhukkubicha biyya alaa dhaqee akkan hordofuf dhaabbileen fayyaa biroo kan naaf mirkaaneessan waan ta’eef himatamaan miidhaa narraan gaheef itti gaafatamaadha jedhamee akka naaf murtaa’uu fi Biyya Taayilaandi dhaqee yaalamuuf
 Baasii yaalaa qofaaf qarshii 192,881
 Sirnaa dhiigaa sirreessuuf baqaqsanii hodhuuf qarshii 114,699
 Qorannaa dhiigaa eksiree (x-ray) fi qorannaa laburaatooriif qarshii 22100
 Qorannaa MR’f Qarshii 13,377
 Tikeetti Xayyaaraa Taayilaandi dhaqanii deebi’uuf qarshii 14,000
 Baasii Hoteelaa guyyaa 10’f qarshii 6500
 Baasii Siree Hospitaalaa guyyaa 10’f qarshii 159,949
 Baasii yaalaa dabalataaf of eggannoof qarshii 100,000
 Taayilaandii Bankook baasii taaksii,paaspoortii fi baasii biraa qarshii 13,400
 Dhuukkubsachiisaaf geejiba,hoteela, baasii sanada imalaa qarshii 34,0780
 Miidhaa Narraa gahuu isaatiin hojii dhaabuu kootiif qarshiin dhabee qarshi 632 hanga himannaan kun Adoolessa keessa dhiyatuttii yadamee qarshii 22,752
 Benyaa haamilee qarshii 1000 walumaa gala qarshii 694,918(kuma dhibba jahaa fi kuma sagaltamii afuuriifi dhibbaa sagalii fi kudhaa saddet )akka naaf kaffaluu itti naaf murtaa’uu kan jedhu turee .
Himatamaan jalaas deebii kenneen ogeessi tokkos ta’ee Hospitaalli itti gaafatamummaa guutuun kan gaafatamu dambii oogummaa irra darbee yoo argame yommuu ta’u sababa dambiin cabee /irra darbamee / hojetamuu isaatiin miidhaan himataa irra gahuu isaa hin ibsamnee.Himattuun biyya alaa dhaqxee yaalamuuf waraqaa/sartafikeetii ishee dandeessisu Ministeera Eegumsa Fayyaa irraa ragaa hin dhiyeessine.Biyyaa alaatti yaalii ishee barbaachisa yoo jedhame illee yaalii akkanaa as dhiyoo Keeniyaa yookiin Hinditti kan kennamu ta’uu isaatiin biyya Taayilanditti yaalamuuf gaafachuun ishee sirri mitii.


Qarshiin 192851(kuma dhibba tokkoof kuma sagaltamii lamaa fi dhibba saddeetifi shantamii tokko) himattuun gaafatte ragaadhaan kan hin deeggaramne ta’uu isaatiin alatti qorannaaf jecha baasiwwan addaa addaa gaafatte sirri miti. Hospitaala guyyaa 10’f akka turtu caqaste qarshiin gaafattes guyyaa lama caalaa hospitaala kan hin turree waan ta’eef baay’ee kan ol ka’eedha.Dhukkubsaachiisaaf jechuun qarshiin gaafatte himatamaan kaffaluu hin qabu. Midhaan irra gahes(ga’es) hojii dhuunfaa ishee kan dhorku ta’uu ragaa hin dhiyeessinee Beenyaa haamilees yoo ta’e himatamaan himattuuf kaffaluu hin qabu jechuun falmeera.
M/M Ol’aanaa jalaa dhimmicha qoratees baasiwwan yaalaa himataa sirritti beekuuf kan rakkisu jechuun himatamaan himataa qarshii 300,000(kuma dhibba sadii) muraadhaan kaffaluu qaba jedheera.Bitaaf mirgi Murtii M/M Ol’aanaa jalaa kanaa ol’ iyyannoodhaan Mana Murtii Waliigalaa Federaalaatti bitaafi mirgii kan dhiyeessan yommu ta’uu ol’iyyannoon himatamaa jala bu’uuraa seera s/d/f /h/h/ kwt. 337 yommuu cufamu galmee ol’iyyannoo himataa irratti falmiin taasifamee murtii M/M Ol’aanaa jalaa fooyyeessuun deebii kennaa (himatamaan ol’iyyattuuf M/M jalaatti qarshiin 300,000 murtaa’eef kan shaallagamuuf ta’ee qarshii 694918(kuma dhibba jahaaf kuma sagaltamii afuriif dhibba sagaliif kudha saddeet) akka kaffaluuf jechuun murteessera.Murtii M/M kanaa irratti iyyataan komachuun iyyata dhaddacha ijibaataa kanaaf kan dhiyeesse yommuu ta’uu qabxiin adda durummaan caqasan (kaasanis) wamamtuu irra miidhaan gahe (hangii beenyaan kaffalamuu qabuu) waan beekamuu danda’uu waan ta’eef M/M jalaa beenyaa muraadhaan murteessuu hin qabaniiyyuu hangi beenyaa muraadhaan murtaa’u gadii aanaa ta’uu qaba.Hanga beenyaa dabalataa M/M/W ol iyyaanno,hangaa qarshii benyaa dabalataa gadii bu’iuu isaa akka sababaatti fudhaachuun isaa sirrii mitii jedheera.
Waamamtuun iyyata ijibaataaf deebii kenniteen iyyataan miidhaan narra gaheef M/M jalaatti itti gafatamummaa akka qabu murtaa’ee hanga ijibbataatti lakk. Galmee 58041 komii dhiyeffate M/M/W/F dhimmicha qoratee murtii M/M jalaa dogoggora seeraa bu’uuraa hin rawwatamne jechuun iyyata isaa kufaa kan taasise yommuu ta’uu hanga beenyaa ilaalchisee falmii dhiyeessen aangoo dhaddachaa ijibbaataa wan hin taaneef komiin isaa fudhatamuu hin qabuu jechuun falmiitettii.Iyyataanis deebii waamaamtuuf deebii kennuun falmii isaa cimsuun dhiyeessera. Falmiin bitaaf mirgaa akka arman olitti kan dhiyaate yommuu ta’uu nutis M/M/W/F dhaddacha ol’iyyannoo murtii beenyaa kenne irratti dogoggorrii seeraa bu’uuraa raawwatameera? moo hin raawwatamnee? ijoo jedhu qabachuun akka itti anutti qoranneerraa.


Falmii M/M jalaatti taasifameen dhaabbannii fayyaa ( iyyataa) waamamtuuf yaala yeroo tasiisetti rakkoo uumameen fayyaa wamaamtu irra miidhaan kan qaqqabe ta’uu isaatiin miidhaan qaqqabe kun yaala biyya keessaatin kan hin fayyine ta’uu isaatiin biyya Taayilaandi dhaqxee akka yaalamtu murtaa’eera.Haa ta’u malee komii kanaaf qabxii ka’umsaa kan ta’e yaalaa fi baasiiwwan adda addaatif iyyataan wamaamtuuf muradhaan akka kaffalu M/M/W ol kaasee murteessuu isaatii. Akka qajeeltootti sababa miidhaatiin miidhamaan beenyaa kan argatu kasaaraa miidhaa faana madaalawaa ta’e argachuun ta’uu S/H/H kwt. 2090’n kan tume yommuu ta’u namni miidhaaf itti gaafatamaa ta’u itti gaafatamummaan isaa miidhaa miidhamaa irra gahe faana walqixa ta’e madaalamee kaffaluut irra jira.
Dhimma qabanne irratti garu M/M/W dhaddachi ol’iyyannoo miidhaa qaqqabeef beenyaa kaffalchiisuuf muraa akka filannootti fudhateera.Kanaaf qabxiiwwan gurguddoon (ijoon) akka sababaatti caqasaman baasiin yaalaa waamamtuun dhiyeessite ragawwan barbaachiisoo baasii yaalaa dhiyaatee kan caaudhaa.Waamamtuuf dhukkubsachiiftuun kan barbaachisu yoo ta’e baasiin isaa hangam akka ta’e gamanumaan beekuun kan rakkisuudha.Akka guutuu addunyaatti qaala’insii meeshaa gaaffi baasii yaalaa waamamtuuf gahee qabaata. Gatiin jijjiirra birri gadii bu’uun isaa hanga qarshi waamamtuun yaalaa na barbaachiisa jettee gaafatte irratti garaagarummaa hordofsiisuu danda’a kan jedhuudha.
Seera H/H kwt. 2102 tti A/S miidhaa qaqqabeef kasaaraa muraadhaan akka murteessaniif mirgi kan kennameef hanga kasaaraa ifatti sirritti murteessuuf rakkisaa yeroo ta’eetti.Bu’uuruma kanaan M/M/W Ol’iyyannoo maallaqa himannaa keessatti caqasame muraadhaan kaffalchiisuuf sababoonni caqase ragaawwan dhiyaatanii fi yeroo ammaa akka addunyaatti qaala’insa gatii mul’ataa jiru kan ilaalcha keessa galche ta’uu isaatiin dhaddachi kunis kan fudhatuudha.Dhimmi kana faana walqabatee ka’uu qabuu gaaffiin iyyataan A/S beenyaa miidhaa muraadhaan kan murteessuu danda’an haallii addaa yommuu mudatu jechuun falmuu isaa sirrii ta’uus muraa bu’uura godhachuun A/S beenyaa murteesuu kan danda’an hanga danda’an gadii buusuu (hir’isuuf) malee ol kaasuuf (guddisuuf) mitii jechuun falmuun isaa garuu bu’uura seeraa kan qabuu miti. Kana ta’uu isaatiin gama kanaan falmiin dhiyeesse fudhtama hin qabu.
M/M muraadhaan yommuu murteessu waantoota tilmaamamuu qaban akka tasaa karaa sirrii hin taaneen qabuu isaa ykn daandiiwwan sirrii tilmaamamuu qaban dhiisuun tilmaama karaa hin taaneen qabachuu isaatif waanti mul’isu hin jiruu. Hangi beenyaa murtaa’e tilmaama sammuu ifa ta’een ala ta’ee hin argamne.Kanaaf sababoota seeraa armaan olittii caqasaman irraa ka’uun murtii M/M/W/F dhaddacha ol’iyyanoo irratti dogoggorri seeraa bu’uura ta’e hin jiruu jechuun murteessineerraa kan jedhudha.


Yaada Guduunfaa

Dhaabbileen fayyaas ta’anii ogeessotni fayyaa tajaajila uummataaf kennan keessatti dogoggorri oogummaa uumamuu isaatin miidhaan yaalamaa irra qaqqabe yoo jiraate kan itti gaafataman ta’uudha.Gama biraatin dhimmi dagatamuu hin qabne qaamni miidhaan narra gahe jedhu miidhaan sun dhaabbata sanaan qaqqabu darbees ogeessa fayyaa dhaabbata sanaatin kan qaqqabe ta’uu mirkaneessut irraa eegama.Dabalataan miidhamaan sababa miidhaan irra gaheef baasiwwan baase hanga isaaf danda’ame ragaadhaan deeggaruu kan qabuu fi osoo danda’amee baasiiwwan muuraadhaan akka kaffalaman gaafataman irratti ogeessaan tilmaamsisuun M/M fuulduratti fudhatama qabu dabaluu danda’a.Kanaaf akka waliigalaatti dhaabbanni fayyaa dogoggora oogummaa uumuuf kan itti gaafatamu ta’uu murtiin kun irra caalaa ifa godheera yaadni jedhu fudhtamuu qabaan yaada barreessaati.
Mulugeetaa Magarsaa(A/A)
Cooraa Botor
Jimmaa

Posted in Pdf

Bilateral Investment Treaties

in this section Jimmaa attorney official website provides the bilateral Investment Treaties (BIT) which Ethiopia signed and ratified

Posted in Pdf

login

Bootstrap Sign in Form with Social Login Buttons
Posted in Pdf

Proc no 149 upto 190

Posted in laws proclamation, Pdf

FDRE Government the 1st 10 years Proclamations in zip folder pdf available

Mannii Hojii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa Karraa websiitii ofiselawaatiin labsiilee Mottuummaa Fedeeraalaa lakk 1 (1988) kaasee hangaa labsii lakk 488 (1997) labsiilee woggaa kurnaan jalqabaa labsamaan fayilii zip folder kanaan isiniin gahee jiraa. biiliisaafii haala salphaadhaan bufachuun fayyadamaa

jimmaa Zone Attorney offiicial website deliver to you the FDRE PROC from no 1 1996 488 2005 in 12 zipped folder. you can download it free almost 480 pdf in one place.

Gazeta-1995 (No 1-14)

Gazeta-1996 (No 15-59)

Proc no 60-88 1997

Proc no 97-1281998 B

Proc no 191-226 2000

Proc No. 317-379 2003t

Proc No. 380-427 2004

Proc No. 433-480 2005

 

Posted in laws proclamation, Pdf

2016 FDRE proclamation

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Powered By EmbedPress

Mana Hojii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa
Mana Hojii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa

mannii hojii abbaa alangaa godina jimmaa dhaqabamummaa mirkanessuuf ni hojjeta

Posted in Pdf

fdre proclamation 2017-2018

Posted in Pdf

FDRE proclamation 2019-2020

Posted in product

legal matters app

https://mhaagj.org/product/legal-matters-app/

Posted in Pdf

Check out “M/H/A/A/A/G/Biilaa”

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.ethiomapps.guddeyabila

Posted in Pdf

Qajeelfama Aangoo fi Gahee Hojii Dameewwan Dhaabbii Mana Hojii Abbaa Alangaa Waliigalaa Oromiyaa Murteessuuf Bahe Lakkoofsa 16/2013 pdf.

dokumentootaa seeraa silkiikessan fayyadamuun akka itti buufattan
Seensa Qajelfamichaa


Mannii Hojicha, tajaajila haqaa Damee Dhaabbiitiin kennamu caalmaatti dhaqqabamaa fi si’ataa akka ta’u akkasumas baasii fi dhamaatii abbaa dhimmaa akka xiqqeessu taasisuuf, Aangoo fi Gahee Hojii Damee Dhaabbii murteessuun barbaachisaa ta’ee waan argameef;


Aangoo fi Gahee Hojii Labsii Lakk.214/2011’tiin Mana Hojichaatiif kenname hojiirra oolchuuf Damee Dhaabbii cimsuun barbaachisaa waan ta’eef;

Qindeessaan, Abbaan Alangaa fi hojjataan bulchiinsaa Aangoo fi Hojii Damee Dhaabbiitiif kenname bifa iftoominaa fi itti gaafatamummaa mirkaneessuu danda’uun akka raawwatan seeraan deeggaruun waan barbaachiseef;


Haala to’annoo, hordoffii fi deeggarsa Dameen Dhaabbii caasalee Mana Hojichaa isa jala jiruuf taasisuu qabuu fi akkaataan walitti dhufeenya isaanii adda bahee akka beekkamu taasisuun barbaachisaa ta’ee waan argameef;

Akkaataa Labsii Mana Hojii Abbaa Alangaa Waliigala Oromiyaa Lakk.214/2011 keewwata 27(2)’ tiin qajeelfamni kun bahe jira.

አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ይዟቸው የመጣው ዋና ዋና ነጥቦች የነሐሴ 12/2013 ስርጭት። FM MHAAG Jimmaa Attorney

የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ስተዳደሩ የነበሩ በአ/ቁ 25/96 የነበረው ሲሆን ይህንን አዋጅ በማሻሻል አዲሱ አዋጅ በሥራ ላይ ውሏል። የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ስር የተቋቋመ 15 ከፍተኛ የሕግ ባለሙያዎችን በአባልነት ያካተተ የዳኝነት ሥርዓት አማካሪ ጉባኤ ረቂቁ ተዘጋጅቶ በፌደራል ፍርድ ቤቶች አመራሮች፣ በሕግ ባለሙያዎች እና በሕዝብ ተሳትፎ ዳብሮ ከሁለት አመታት ቆይታ በኋላ ጥር 13 ቀን/ 2013 ዓ.ም በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጸድቋል። ይህ አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ከነባሩ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 25/88 እና ይህን አዋጅ ካሻሻሉት ሌሎች አዋጆች ቁጥራቸው 138/1991፣ 254/1993፣ 321/1995 እና 454/1997 ከሆኑት አዋጆች ምን የተለየ አዲስ ነገር ይዞ መጥቷል? እንዲሁም ለአዳዲሶቹ ሕጎች መነሻ ዋና ዋና ምክንያቶቹስ ምን ምን ናቸዉ የሚለዉን በወፍ በረር እንመልከት። — Send in a voice message: https://anchor.fm/mhaagj/message
  1. አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ይዟቸው የመጣው ዋና ዋና ነጥቦች የነሐሴ 12/2013 ስርጭት።
  2. Galmi kenya our objectives፣ እንደ ጅማ ዞን አቃቤ ህግ ፅፈት ቤት ግባችን
  3. tamsaasa camsaa 24/2013 hubannoo seeraa wa'e qaama bilisa baasu habeus corpus kuta tokkoffaa
  4. tamsaasa fm MHAAGJ caamsaa 23/2013 wa'ee tamboo ilaalchisee seerrii maal jedha
  5. Tamsaasa fm mhaagj caamsaa 2013 hubannoo seeraa seera godaansaa irrattii
Posted in Pdf

CUUNFAA RAKKOOLEE TARSIMOO FI HANQINAALEE RAAWWII HOJII IRRATTI MUL’ATAN ADDA BAASUUN KALLATTII FURMAATA AKEEKUU pdf.

 

Suraa aasxaa websaayti mana hojii AA Godin jiamma

GAREEN CUUNFAA KANA GAGGEESSE:-
1. OBBO MAGARSAA ADDUNYAA
2. OBBO PHEEXIROOS MAAMMOO
3. OBBO GARRAMOO GAARRADOO
4. OBBO IBSAA CAMADAA

 

 

 

CAAMSAA BARA 2013
FINFINNEE

 

 

1. seensa
Manni hojii Abbaa Alangaa Waligalaa Oromiyaa labsiidhaan of danda’ee erga hundeeffameen asitti hojiilee gurguddaa raawwachaa turee jira. Hojiileen kunneenis kan raawwatamuu danda’an rakkoo fi hanqinootaa adda addaa keessa ta’ameeti. Ta’us rakkinaa fi hanqinaalee isa mudataniin osoo hin daangeeffamiin hojiilee gurguddaa raawwataa turee jira.
Manni hojii kun bara 2013 keessaa qorannoowwaan gara garaa ogeeyyii mana hojichaa fi qaamolee alaatiin hojjecha turera. Qorannoowwan kanaanis rakkooleen tarsimoo fi hanqinaaleen raawwii hojii keessatti mul’atan adda ba’anii jiru. Qorannoowwaan fi gamaggama raawwii karooraa gaggeeffamaa turan keessaa rakkoo tarsimawaa fi hanqinalee raawwii hojii mana hojichaa kan agarsiisaan keessaa muraasni isaanii:-
1ffaa Qorannoo Bu’uuraa Sadarkaa fi Haala Qabatama MHAAWO Dhaabbata USAID-Fitihi Piroojaktiin qoratame,
2ffaa sakatta’insa gurmaa’insa, caseffamaa, seeraa fi hojimaataa Mana Hojii Abbaa Alangaa Waliigala Oromiyaatiin gaggeeffame,
3ffaa Hanqinaalee Kenninsa tajajilaa Mana Hojii Abbaa Alangaa Waliigala Oromiyaafi caasaalee sadarkaan jiran keessatti mul’atan adda baasuun sadarkaa mana hojichaa beekuun kallattii furmaata kaa’uuf xinxalaa mana hojichaan taasifame,
4ffaa Seenaa dhaabbata Abbaa Alangaa fi imala mana Hojii Abbaa Alangaa Waligalaa Oromiyaa bara 1985 hanga bitooteessa 30 bara 2013tti jiru irratti barreeffama qophaa’e,

http://t.me/mhaagj
5ffaa qorannoo sirreeffama caaseeffamaa hojjettoota bulchiinsa Mana Hojichaa irratti taasifame, 6ffaa Kenna heyyama Abukaattoo (barsisoota Yuniversitii) wal qabatee rakkoolee mul’atan irratti qorannoon gaggeeffamaa turee,
7ffaa Qorannoo gabaabaa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa woliin ta’uun dhimmaa kennaa tajaajilaa seera bilisaa irrattii gaggeeffame,
8ffaa Qorannoo dhimmaa hojii galmeessaafi mirkaneessaa sanadootaa ilaalchisee gaggeeffame,
9ffaa Hanqinaalee gamaggama raawwii kurmaana 3ffaa bara 2013tiin adda ba’an akka ka’umsaatti ilalameera.
Kanaafuu Manni hojichaa gara fuulduraatti irratti hojjechuuf akka toluuf rakkoolee tarsimawaa fi hanqinalee raawwii hojii keessatti mul’ataan qorannoowwaan armaan olitti ibsamanii fi kanneen birootiin adda ba’an cunfuun sanada tokko irratti walitti qabuun xiyyeeffannoon irratti hojjechuun barbaachisaa ta’ee waan mul’ateef xinxalli kun gaggeeffamee jira.
2. Barbaachisummaa Cuunfaa kanaa
Xiinxalli kun kan barbaachiseef manni hojichaa rakkoolee qorannoowwaan adda addaatiin adda ba’an walitti qindeessuun tartiibaan irratti karoorsuun hojjechuufi hanqinaalee mudatanis karaa itti maqsuun danda’amuuf kallattii ka’uuf dha.
3. Kaayyoon
Kaayyoon xinxala kanaa inni bu’uraa rakkoolee tarsimawaa fi hanqinalee raawwii hojii keessatti mul’atan jedhamanii qorannoowwaan adda addaatiin ibsaman walitti cuunfuun hoggansii fi raawwatan mana hojichaa sadarkaan jiru karaa salphaa ta’een sanada tokko irraa hubachuun akka irratti hojjetaniif kan gargaaruu dha.
4. Qabiyyeen cuunfa kanaa
Xaanixalli kun rakkoo tarsimoo, hojimaataa fi hanqinaalee raawwii keessatti mul’ataan isaan gurgudda adda baasuun manni hojechaa akka irratti hojjetu taasisuuf kan qophaa’e dha.
5. Daangaa Cuunfaa kanaa
Cuunfaan rakkoolee Tarsimoo fi Hanqinalee raawwii hojii irratti mul’atan kun kan inni irratti xiyyeeffatu qorannoowaanii fi sakatta’insa bara 2013 keessa taasifamee qofaa irratti kan xiyyeeffate dha.

6. Rakkoolee Tarsimoo
Jechi Tarsimoo jedhu hiikkoo gara garaa kan qabaatu ta’us hiikkoowwan kunnenis sirna tarsiimoo dhaabbata yookiin mana hojii tokkoo dirirsuu fi yookiin lafa ka’uu waliin faayidaa ol-aanaa kan qabuu fi walitti hidhataminsa kan qabani dha. Kanaaf Tarsimoon galmoota murteessoo yeroo dheeraa fi kaayyoo dhaabbata tokkoo fi haala galmi teechifamee kun itti raawwatamu tartibaa gochaa fi qabeenyaa galma kana raawwachisuuf barbaachisu ramaduu kan hammatu dha.
Rakkoon tarsimoo immoo rakkoo mana hojii yookiin dhaabbata tokkoo furamuuf murtee yookiin tarkaanfii hoggansaa ol-aanaa kan barbaadu jechuu dha. Haaluma kanaan rakkooleen Mana Hojii Abbaa Alangaa Waligala Oromiyaa qorannoowwanii fi gamaggama raawwii karooraa mana hojiichaatiin adda ba’an akkataa armaan gaditiin rakkoowwan tarsimoo ta’anii murtii hoggansaa ol-aana barbaadan adda ba’anii jiru.
6.1 Rakkoo hojimaataa diriruu dhabuun wal qabatee jiru
Manni hojii tokko angoo itti kennameen hojjechuun mul’ataa fi Ergamaa itti kenname galmaan ga’uuf kan isa dandeessisuu keessaa hojimaata mataa isaa dirirsuun yoo kan hojjetu ta’ee dha. Haaluma kanaan manni hojichaa aangoo fi gahee seeraan itti kenname galmaan ga’uuf yeroo adda addaatti hojimataawwan gara garaa dirirsuun hojjechaa kan ture ta’ullee gama tokkoon hojimaataa diriruu qabu osoo hin diririin hafee kan jiru ta’uu fi gama biraatiin immoo hojimaataleen diriranii jiranis yommuu xinxalamaan hanqina kan qabani fi hojii irrattis dhiibbaa umanii jirani dha. Dhimma kanaan wal qabatee rakkooleen akka mana hojichaatti mul’atan akkataa armaan gaditiin cunfamanii dhiyatanii jiru.
1. Dhimmi tarsiimoo hooggansa misooma qabeenya namaa qophaa’uu dhabuu. Kunis haala qacarrii, jijjirraa, guddinaa, badhasaa fi onnachiistuu, carraa barnootaa fi carraa leenjii, ilaalchisee sirni ittiin hoogganamu diriiruu dhabuu irraa kan ka’e mana hojichaa komiif kan saaxile ta’uu adda baheera. Akkasumas sirni Abbootiin Alangaa tajaajila addaan ittin kutan (exit strategy) jiraachuu dhabuu,
2. Hojimaanni waltajjii gumii bulchiinsa Abbootii Alangaa, muudamaa fi muudama irraa ka’uu hooggansaa, Haala hooggansi itti horatamu qopheessuu fi Yaa’iin Abbootii Alangaa ittiin hoogganamu waan hin diriirreef hojiiwwan dhimma kana ilaallatan irratti mana hojichaa komiif kan saaxilee fi Abbaan Alangaa himatamee osoo murtii hin argatin yeroo dheeraa turuun hubatmeera.
3. Hojimaanni Waldaa Abbootii Alangaa fi hojjattootaa Bulchiinsaa ittiin hundeeffamu, sirna waldeeggarsaa fi miira garee tokkoon kaayyoo mana hojichaa galmaan geessisuuf itti hojjetan diriruu dhabuu,
4. Dhimma hubannoo seeraa hawaasaa guddisuun walqabatee maanuwaaliin jiraatus hojmaatni dirqisiisaan bu’aan hubannoo seeraa hawaasichaa ittiin hoogganamu yookiin xiinxalamu kan hin jirre ta’uun
5. Manneeen hojii mootummaa dhimma yakka malaammaltummaa fi taaksii hojiin isaanii Mana Hojii Abbaa Alangaa Waliin walitti hidhamiinsa qaban kan akka Abbaa Taayitaa Galiiwwanii, Biiroo Bulchiinsaa fi Itti Fayyadama Lafaa, Biiroo konistiraakshinii, komishiinii Naamusa fi Farra maalaammaltummaa, Oditara Muummichaa fi kkf waliin hojii hojjetamuu irratti hojmaanni ifaa fi dirqisiisaan kan hin jirre waan ta’eef hojii irratti dhiibba uumee jira.
6. Daayiroktereetii karooraa, Inispeekshiinii, Odiitii keessaa, Dhimmi Idileessa Koorniyaa Daa’immanii fi Dargaggootaa, Waajjira Abbaa Alangaa Waliigalaa, Waajjira Boordii Dhiifamaa fi Mirga Namoomaa, garee ICT, garee kominikeeshiinii hojmaata diriiree ittiin hojjatan kan hin qabne yoo ta’u haala qabatama amma jiruun immoo Daayiroktareetii Bulchiinsa Humna Namaa fi Dayirektoreetii Bittaa fi Bulchiinsa Faayinaansii yeroo dheeraaf kan turee fi haala gurmaa’insa amma jiru kan hin hooggane ta’uu hubatameera. Akkasumas Manuwaliin Daayirektoreetii Qo’annoo,Qophii Wixinee fi Hubannoo Seeraa Akkataa labsii 222/2012tiin irra deebiin fooyya’ee kan hin baane ta’uun hubatameera
7. Riifoormiin haaraan yeroo yeroon qoratamee haala kenninsa tajaajila Mana Hojichaa fooyyeessuu danda’uu diriirsuu dhabuu
8. Hojimaata Waliin qorannaa Poolisii fi Abba Alangaa akkasumas akkataa itti qabeenyi bu’aa yakkaa yookiin ciraan itti hogganamuu fi murtii argatu ilaalchisee haala seerri jedhuun diriiruu dhabuu.
9. Eeruun yakka malaammaltummaa bakka lamatti simatamaa waan jiruuf Sirni eeruun kun ittiin hogganamuu of danda’ee diriruu dhabuun eericha to’achuu irratti rakkoo uumee jira.
10. Sirni Faayidaa yookiin bu’aa yakka malaammaltummaatiin argame filannoo yookiin tooftaa adda addaatti fayyadamuun akka deebi’u gochuu dirirfamuu dhabuu,
11. Qajeelfamni qorataan yooki¬in Abbaan Alangaa namoota yakka malaammaltummaatiin shakkaman akkaataa seeraatiin qoratu, himatu, to’annaa jala itti olchuu diriiruu dhabu.
12. Qajeelfamni akkataa labsii 214/2011Kew.11 (1)tiin Abbaan Alangaa waliigalaa aangoofi gahee hojii isaa irraa qoodee bakka bu’ummaan Ab¬bootii Alangaafi hojjattootaaf kennuu itti danda’u qophaa’uu dhabuu.
13. Qajeelfama Murtiin Abbaa Alangaatiin ken¬namu madaalawaafi tilmaam¬amaa akka ta’u kan gargaaru baasuun hojii irra olchuu dhabuu.
14. Dambiin yookiin hojimaanni dhimma Dantaa Hariroo Hawaasaa, Uummataa fi Mootummaa manneen hojii fi dhaabbilee misoomaa Mootummaa ittiin hogganamu qophaa’uun hojii irra oluu dhabuu (kun immoo falmii irratti, waligalteewwan bulchiinsaa gulaaluu fi tajajila gorsa seeraa kennuu irratti dhiibbaa fidee jira.
15. Qajeelfamni durgoo ragaa baatootaa haalaa qabatamaa qala’insaa jireenya amma jiruun fooyya’uu dhabuun sirna haqaa irratti dhiibbaa qaba.
16. Qajeelfamni hojiif barbaachisoo ta’an keessumaa galmeen wal qabatee sirna galmeen qorannaa ittiin adda citu, himannaan ittiin ka’u, Qaajeelfamni egumsaa ragaa baatootaa, Hojimaanni Yaadni abbaa dhimmaa ittiin hordofamuu, jirachuu dhabuun rakkoo akka ta’e adda bahee jira.
17. Hojimaanni akka mana hojichaatti gahee tokkoon tokko daayiroktereetii fi waajjiraa walitti hidhataminsa hojii isaanii ibsu waan hin jirreef hojiileen tokko tokko akka harca’anii hafaniif karaa saaqee jira. Fakkeenyaaf dhimmoota walitti dhufeenya hojii Daarektoreetii Hariroo Hawaasaa fi yakka malammaltummaa jidduu jiru ilaalchisee hojmaatni ifatti diriruu dhabuun qabeenya bu’aa yakkaan argame deebisiisuu irratti dhiibbaa fideera. Kunis yakkoota malaammaltummaa murti argatan irratti dhaalamuu yookiin deebisiisuu qabeenyaalee bu’aa yakka erga murtichi labsamee akkaataa qabeenyaaleen kun mootummaaf deebi’uu danda’uuf wal harkaa fuudhinsi hojii taasifamuu qabu irratti qajeelfamni ba’uu dhabuun. Akkasumas akkataa adabbiin mallaqaa himatamaa irratti yakkaan murta’ee hordofamee mootummaaf galii itti taasifamu hojimaanni daayiroktereetota gidduu diriree jirachuu dhabuu. Walitti hidhataminsi daayiroktereetii koorniyaa idileessuu fi dargaggootaa fi yakka adda addaa, Waajjira Mirga namoomaa jidduu jiru ifa ta’uu dhabuun rakkoo dha.
18. Gama biraatiin dhimma daa’immaan miidhaan irra dhaaqqabe ilaalchisee deeggarsa maallaqaa UNICEF irraa argamus qajeelfamni hojmaata kaffaltii dhimma kanaa diriiree waan hin jirreef Biiroon Mallaqaa fi Walta’insa Dingadee Oromiyaa kaffaltii kana raawwachuuf rakkoo ta’ee jira.
19. Sirni hooggansa Mallaqaa deeggarsa dhaabbilee adda addaa irraa argamu kanneen akka UNICEF, Mirga namoomaa fi kanneen biroo irraa mana hojichaaf kennamu itti hojii irra ooluu qophaa’uu dhabuu.
20. Hojmaatni hordoffii dhimma naamusaa Abukaatoo ilaal chisee ittiin hordofamu, qoratamu fi dhimma naamusaa qoratame irratti murtiin ittiin kennamu istandardiin hojii kan hin qabne ta’uun sakatta’insaan adda baheera. Dabalataanis sirni walga’ii gumii Abukaattootaa ittiin gaggeeffamu diririiruu dhabuu fi qajeelfama kanaas sadarkaa wixineetti rarra’ee hafunis hojii irratti rakkoo uumee jira.
21. sirni tajaajila seeraa bilisaa Abukaatoodhaan, Abbaa Alangaa fi Dhaabbilee Barnoota seeraa ol-aanootiin itti kennamu fi ittiin hogganamu diriiruu dhabuu,
22. Seerri dhaabbileen hawaasaa sivilii naannoo Oromiyaa keessatti ittiin hundeeffaman, hojjatan, hordofaman fi hayyamni ittiin haaromsiifamu kan hin jirree ta’uun rakkoo hojimaatni diriruu dhabuu
23. Sirni dhabbilee miti mootummaa itti hordofamuu fi raawatamu diriiree jiraachuu dhabuun kenna tajaajilaa irratti rakkoo fidee jira.
24. Dhimma haala kaffaltii tajajila hojii mirkaneessaa fi galmeessa sanadootaa irratti hojmaatni ifaan diriiruu dhabuu irraa kan ka’e hojicharratti dhiibbaa fiduun isaa sakatta’ameera. Kana malees sanada mirkaneessuu ilaalchisee hojiin mirkaneessuu qaamolee adda addaatiif bittinna’ee kennamuun dhamaatii abbaa dhimmaatiif sababa ta’eera. Fakkeenyaaf akkataa labsii 213/2011tiin, Biiroo lafaa, Biiroo Misoomaa Manneenii, Abbaa Taayitaa Geejjibaa fi mana qopheessaaf kenname kan jiru ta’uu,
25. Manni Hojichaa Madda galii mataa isaa karaa itti Uummachuu danda’u irratti sirna mataa isaa diriirsuu dhabuun rakkoo dha.
26. Sirni itti quufinsa maamilaa itti sakaattaanuu qabatama mana hojichaatiin kan hin jirre ta’uun hubatameera
27. Qajeelfama sirna madaallii guutummaan hojii irra olchuuf Minimeem sarvisi istandardiin (MSS) Daayirekterootii hundaa fi haalli bu’aan raawwii karooraa daayirektoreetii itti madaalamu diriiruu dhabuu,
28. Qajeelfamni qulqullina hojii oditii duraa fi boodaa(pre and Post oidt),baasii abbaa dhimmaa ittiin madaalamu jiraachuu dhabuu,
29. Sirni raawwii bu’aa karoora hojii caasaa mana hojichaa sadarkaan jiran bifa adda baasee agarsiisuu danda’u jiraachuu dhabuu,
30. Sirni keessummeessa komii bifa gurmaa’insa amma jiruun wal-simuun irra deebiin foyyeessuu dhabuu,
31. Hojimaanni seeronni ba’an ittiin oditii ta’an diriiruu dhabuu,
32. Dambiin yookiin hojimaanni yakkoota sassalphaa fi ciccimoo adda baasuun tarreessuu fi qorannaa isaani qajeelchu dhabamuu, tarsiimoo fi hojimaanni hojilee kan akka hojiirra oolmaa seeraa, ittisa yakkaa, keesumattuu sirni dhimmoota yakkaa dantaa ummataa fi mootummaa fi dhimmoota sassalphaa ta’anii hawwasni jaarsummaan xummurachuu danda’uu adda baasu diriire jiraachu dhabuu,
33. Istaandaardiin yeroo yakkoota walxaxoo ta’an keessattuu yakka malaammaltummaa fi dhimmoota ragaa yaalaa barbaadan irratti ka’ame haala qabatamaa Aanoolee giddugaleessa kan hin godhanne yeroo kenname keessatti xumuruuf kan hin dandeessifne ta’uu,
6.2 Rakkoo Gurmaa’insaa fi caaseeffamaa
1. Manni hojichaa Rakkoon gurmaa’insaa akka waliigalaatti kan jiru ta’uu fi kunis hojii irratti dhiibbaa mataa isaa kan qabu ta’uun hubatamee jira. kunis gurmaa’insi tokko tokko sadarkaa daayirektoreetii yookiin waajjiraatti gurmaa’uu osoo qabanii sadarkaa garee fi raawwatatti hafuun, Kanneen biroon immoo Sadakaa Godinaa fi magalaa yookiin Aanaatti haala hojii hojjechisuu danda’uun gadi bu’uu dhabuun, hojiin bakka tokkotti hojjetamuu qabu bakka adda addaatti bittina’uun akka hojjetamuu taasisuun, hojiin tokko tokko immoo qaama raawwatu dhabuun kan jiru waan ta’eef aangoo fi gahee mana hojichaa galmaan ga’uu irratti dhiibbaa uumee jira. Akkasumaas rakkoon caasaa hojjetaa Bulchiinsaa kan jiru ta’uu fi haalli Manni hojii Abbaa Alangaa itti sadarkeeffamee illee rakkoo mataa isaa waan qabuuf sirnaa haqaa naannoo keenyaa lafa qabsisuu keessatti rakkoo Uumee jira
2. Rakkoolee gurmaa’inaa fi caaseffamaa mul’atan keessaa yakki malaammaltummaa fi kan taaksii armaan dura manneen hoji adda addaatti hiramee hojjatamaa ture gara MH AAWO-tti yemmuu dhufu, sadarkaa naannootti daayrektoreetii, godinaalee irratti adeemsa tokko jalatti gurmaa’aniiru. Kun ta’uun amala hojilee kana waliin kan hin deemnee akka ta’e hubatameera. Kutaaleen hojiilee kanaa amala isaaniirraa wal-xaxiinsa kan qaban fi ogummaa adda addaa kan barbaadan waan ta’eef ogeessota seeraan alatti ogeessota ogum-daneessa ta’aniin (multidisciplinary) kanneen akka ogeessota oditii, ijaarsaa, fooransikii fi kkf-taniin gurmaa’uu qabu. Rakkoon kun keessattuu godina irratti akka mul’atu hubatameera. Kana malees, hojiin qorannaafi himannaa yakka malaammaltummaa qaama tokko jalatti gurmaa’uu dhabuun yookin qaamolee hojiiwwan kana hojjatan hojimaata ifaa ta’een walitti hidhuu dhabuun milkaa’ina hojichaa rakkoo keessa galchuu akka danda’u yaaduun nama hin dhibu. Ammaan kana illee taanaan adeemsa hojichaa keessatti qaawwaa bal’aa uumuu isaa beekameera. Qorannaa fi himannaa yakkoota taaksii waliin walqabatee illee rakkoon gurmaa’insaa irraan kan ka’e hojiin kun bifa barbaadameen hojjatamaa akka hin jirre, hojiin qorannaa fi himannaa qaama adda addaa biratti gurmaa’uu qofaa osoo hin taane kutaan hojii sarveelaansii/hordoffii hojjatu MHAAWO biratti gurmaa’uu dhabuun hudhaa ta’eera.
3. Gama aangoo hariiroo hawaasaatiin, aangoon kuni MHAAWO-tiif kennamu illee rakkoon Gurmaa’insa ilaalchisee keessattuu sadarkaa magaalaa fi aanaaletti hojiin kuni dhimmoota yakkaa faana adeemsa tokko jalatti gurmaa’uun isaa rakkoo qabaachuu hojichi xiyyeeffannaa argachuu qabu osoo hin argatin kan hafe ta’uufi akka barbaadamutti hojjatamaa akka hin jirre ilaalameera.
4. Gurmaa’insi daayiroktereetii fi gareewwaan adda addaa keessatti hojjetamee jiru aangoo fi gahee hojii mana hojichaa galmaan ga’uu irratti dhiibbaa uumee jira. Fakkeenyaaf kan yakka adda addaa, galmeessa ragaalee fi kenna heyyamaa, kominikeeshinii, Waajjira boordii dhiifamaa fi mirga namoomaa, karooraa baajetaa fi gamaggamaa raawwii karooraa, Bulchinsaa qabeenyaa, Riiformii,Wajjira hogganaa, qo’annoo fi qophii wixinee seeraa rakkoo akka qabu hubatameera.
5. Gama kaaniin caasaan hojjeettootaa Bulchiinsaa gadi-aanaa ta’uu irraa kan ka’e humna namaa barateefi muuxannoo horate baqachaa kan jiruu, alaas haaraa hawachuufi darbees tursuu kan hin dandeenye ta’ee argameera. Ragaa humna namaa waggoota shanan darbee fudhachuun yoo ilaallu, waggaatti jiddu galeessaan hojjataan baayinni isaa 182 ta’u manicha baqachaa jira. Mana hojichaa gadi akka dhiisan baqataniif sababa kan ta’e caasaa qofa jechuun yoo hin danda’amne illee rakkoon caasaa fala kan barbaadu ta’uu sirriitti mul’ata. Hojjataan deggarsaa jirus sadarkaa caasaa kanaan walqabatee komii kan qabuufi haamilee hojiif qabu gadi bu’aa akka ta’e hubatameera.
6. Gama birootiin hojiileen aangon isaa seeraan MH AAWO tiif kennamanillee, gurmaa’ina fi caasaa mana hojichaa keessatti hin muldhanne fi abbummaadhaan nama hojjatu hin arganne jiraachu isaaniis ilaallamee jira. Hojiileen kan akka oditii raawwii seeraa fi hubannoofi barnoota seeraa hawaasaaf kennuu (gara dakaatti) caasaadhaan abbaa godhataniiru jechuun hin danda’amu.
7. Magaaloonni Mummee Itti waamamni isaanii Naannoof ta’e manneen hojii biroo sadarkaa Godinaa qaban manni hojii Abbaa Alangaa hundeeffamuu dhabuun ummata magaaloota kanaaf tajaajila dhaqqabamummaa qabu kennuu irratti hanqina uumee jira. Magaaloonni mana marii mataa isaanii qaban mana hojii Abbaa Alangaa qabaachuu dhabuun isaanii tajaajia irratti rakkoo uumee jira.
6.3 Rakkoo Baajataa fi Loojistiksii
1. Baajatni Mana Hojichaaf ramadamu aangoo fi gahee hojii Mana Hojichaa galmaan ga’uu kan dandeessisu ta’uu dhabuu. Hooggansi Mana Hojichaas baay’inaa fi ulfaatina hojii Mana Hojichaa beeksisuu fi Mootummaan Naannichaa xiyyeeffanna itti kennee baajatni gahaan akka ramaduuf hojjechuu dhabuu.
1.1 Ramaddiin bajataa mana hojichaa bara baraan ramadamu dabalaa kan dhufe yoo ta’es bajata waliigalaa ramadamu keessaa sadarkaa Naannoo fi Godinaatti baay’een isaa jechuunis %70 oli mindaa qofaaf kan oluu yoo ta’u hojii raawwachiiftun bara baraan ramadamaa ture 30% gadi waan ta’eef hojii hojjechisuu kan dandeessisu miti.
1.2 Sadarkaa Aanaa fi Magalaa ilaalchisee baajatni hojii raawwachiftuu ramadamaa jiru fi ture baayee xiqqoo ta’uu fi haalli ramaddi isaas iftoomina kan hin qabne ta’uu hubatameera. Kunis baajata waliigalaa ramadamaa ture keessaa hojii raawwachiftuu %n yemmuu ilaallamu Aanaaleen hedduun hojii raawwachiftuun % 8 hanga %12 jidduu ramadamaa turuu isaa qorannoon adda ba’eera. Kana irraa wanti hubatamu Aanaalee heedduu keessatti baajetni hojii raawwachiftuu ramadamaa turanii fi ammas ramadamaa jiru hojimaata mataa isaa kan hin qabnee fi baajjetni ramadamuus mindaa hojjetaa qofaaf kan ramadamaa jiru malee hojii ulfaataa mana hojjichaatti kennamee hojjechiisuu kan hin dandeenye ta’uun fi rakkoo hammaata keessa jiraachuu hubachuun ni danda’ama.
Akka waliigalaatti ramaddii baajataa ilaalchisee Mootummaan Manneen Hojii hiyyummaa hir’isaan irratti xiyyeeffachuun baajata kan ramadu waan ta’eef dhimmi olaantummaa seeraa kabachisuu xbaajataa guddaa barbaachisa jedhamee waan hin hubatamneef ramaddiin baajataa Mana Hojichaa xiyyeeffannaa osoo hin argatiin turee jira. Haata’u malee dhimmi olaantummaa seeraa mirkaneessuu bu’aa ba’ii hedduu kan qabuu fi baajataa guddaa kan barbaadu dha. Olaantumman seeraa bakka hin jirretti waa’ee misoomaa fi hiyyummaa gadi xiqqeessuu kan hin danda’amne ta’uun ni hubatama.
2. Haala iddoo hojii mijeessuu ilaalchisee:-
2.1 Haalli iddoo hojii mijataa ta’uu dhabuu:- kunis Manni Hojii Abbaa Alangaa Waligalaa gamoo mataa isaa of danda’ee kan hin qabne ta’uu, waajjirumti jirus Mana Hojii Abbaa Alangaa Waligalaa keessatti bal’innaa, ulfatinaa hojii fi baay’ina abbaa dhimmaa keessummeeffamuu waliin kan wal madaaluu waajjiraaleen fi kutaaleen gahaan dhabamuun kenninsa tajaajilaa abbaa dhimmaa irratti dhiibbaa geessisee jira. Sababa kana irraa kan ka’e Kutaaleen dhiphaa fi haalli teessuma isaanii mijaawaa ta’uu dhabuu irraa kan ka’ee Daayirekterrii fi qindeessaan kutaa tokko keessa taa’uun hojii hojjechaa jiraachuun. Iddoon olmaa Daa’immaan hojjetoota waajjirichaa mijachuu dhabuun hojii irratti dhiibba ta’uu fi rakkoolee kana fakkataan hojii irratti dhiibbaa geessisaa kan jiran ta’uun sakatta’ameera. Haalli Teessumma Itti aantoota Abbaa Alangaa waliigalaas keessummeessa abbaa dhimmaaf mijataa ta’uu dhabuu.
2.2 Sadarkaa Godinaaleettis Godina Shawaa Lixaa fi Booranaan alatti godinaaleen hunduu waajjira mijataa kan hin qabnee ta’uun hubatameera. Manni Hojii Abbaa Alangaa Godina Harargee Lixaa waajjira keessatti hojjetu kan mataa isaa kan hin qabne waan ta’eef ergisaadhan Waajjira Bulchinsaa Godina keessa kutaaleen muraasaa fi dhiphoo ta’an waan kennameef haala kana keessatti hojjechuu fi abbaa dhimmaa keessumessuun rakkisadha. Manni Hojii Abbaa Alangaa Godina Horroo Guduruu Wallaggaa bara 1998 irraa eegalee mana waldaa qotee bulaa keessatti tajaajila kennaa kan jiru yoo ta’u manni keessatti hojjetamaa jiru kun caccabaa fi yeroo hedduu suphamaa kan ture yoo ta’uu waldaan qotee bulaas kutaa tokko irraa fudhatee keessatti tajaajilamaa jira. Mana Hojichaatti adeemsaaleen adda addaa kutaa garaa garaa keessatti hojjechuu qaban dhiphina iddoo irraa kan ka’ee garee qorannaa yakkaa fi galmeessaa ragaalee kutaa tokko keessatti hojjechaa waan jiraniif icciitiin galmeen qorannaa yakkaa itti eeggamuu qabu eeguun rakkisaa ta’ee argameera. Kana malees galmeen hojii irra jiru fi kan hojiin ala ta’ee iddoodhuma tokkootti kuufamee kan jiruudha. Baruma 2013 kanallee waajjirri isaan qabatanii jiran kun qaama biraaf dabarfamee kennamee jirachuun rakkoo hamaa ta’uun hubatameera. Akkasumas abbootiin dhimmaa tajaajila adda addaa kan argatan iddoodhuma tokkotti akka gabaatti walirratti dabalamuun haala rakkisaa keessatti argamu.
2.3 Dabalatanis Mana Hojii Abba Alangaa Godina Iluu Abbaa Booraa waajjira mataa isaanii kan hin qabnee fi kutaan tajaajila itti kennaa jiraanis dhiphaa yoo ta’uu yeroo adda adda waajjiricha akka gad lakkisaan gaafatamaa jiru. Godina Addaa Oromiyaa Naannawaa Finfinnee waajjira of danda’e dhabuu irraa kan ka’e Abbootiin Alangaa fi hojjettootni dabaree dabareen ta’aa kan jirani fi tajaajila barbaadamu kennuuf rakkachaa kan jiran ta’uun hubatameera. Godinni Shawaa Kibba Lixaa, Gujii Lixaa fi Bunnoo Baddallee nama dhuunfaa irraa kireeffatanii hojjechaa kan jiran ta’uu, Iddoon itti kireeffatanii hojjechaa jiran kunis dhiphina kan qabu ta’uu isaatiin hojjetaan hojii hojjechuufis ta’ee abbaan dhimma keessatti tajaajilamuuf mijataa kan hin taanee fi eegumsaaf illee rakkisaa ta’uun hubatameera. Akkasumaas Harargee Bahaan fi Arsii Lixaas mana bara Xaaliyaanii ijaaramee hojiidhaaf mijataa hin taanee fi dhiphaa ta’e keessa kan jiran yoo ta’u, Baalee, Baalee Bahaa fi Godina Addaa Adaamaa immoo waajjira gahaa dhabuu irra kan ka’e hojii sirnaan hojjechuuf rakkoo hamaa keessa jiraachuun hubatameera.Sadarkaa Aanaalee fi magalootaattis rakkoo kana furuuf hirmannaa Uummatatiin tattafiin haa tasifamu iyyuu malee ammas aanaalee fi magaaloonni baay’een rakkoo waajjira qabuun isaanii hubatameera.
3. Rakkoo konkolataa mana hojichaa sadarkaa sadarkaan jiranii baay’ee hammaataa ta’uu isaa irraa kan ka’e sadarkaa Naannootti hoggansa ol-aanaan alatti daayiroktereetiin hundi kan hin qabne ta’uu, Akkasumaas Godinaaleen hundumtuu maqaadhaaf konkolaataa tokko tokko lakkofsaaf kan qaban ta’us konkolatoonni kun baay’een isaanii waggaa 15 oliif kan tajaajilanii fi kan dullooman waan ta’aniif konkolatota kana keessaa %75 oli tajaajila kenna kan hin jirre ta’uun hubatamee jira. Dabalataanis Mana Hojii Abbaa Alangaa Magaloota kan akka Sabbaataa fi Duukamiin alatti Aanaalee fi Magaloonni hundi isaanii konkolaataa kan hin qabne ta’uun hubatameera. Kun immoo hojii ulfaataa fi walxaxaa Mana Hojichaa sadarka sadarkaan jiraniif kennaman waliin wal cinaa qabuun yoo ilaalamu hojicha milkeessuun kan hin danda’amne ta’uu fi hojii irratti dhiibba fidee jiraachuun hubatameera. Sababa kana irraa kan ka’e yeroo tokko tokko galmeen illee cufamuun jira. Galmee qorannoo bakka ragaan itti argamutti deemuun ragaa sassabuu dhabuun.Qorannoof qo’annoo barbaachisaa ta’ee godinaalee fi Aanaalee Oromiyaa irra deemuun gaggeessuu dhabuun, hordoffii fi deeggarsa gochuu irratti rakkoo guddaa ta’ee jira.
4. Manni Hojichaa loojistikii amma qabu kanaan ergama isaa galmaan ga’uu waan hin dandeenyeef xiyyeeffanna olaanaa itti kennuun qaamoolee dhimmi ilaaluu waliin ta’uun bifa piroojektitiin qabamee akka guutamuuf hojjechuun murteessaa dha. Keessumattuu rakkoon waajjiraa fi konkolaataa furmataa hatattamaa argachuu qaba.
5. Sirna qabannaa fi bulchiinsa daataa/ragaa mana hojichaa haalaan booddeetti hafaa akka ta’e ilaalameera. Manichi dandeettii fayyadama tekinooloojii keessattuu sirna qabannaa daataa fi kenna tajaajilaa si’ataafi dhaqabamaa taasisuuf tekinooloojii odeeffanootiin deggaramuuniifi ammayyeeffachuu baannaan jijjiirama raawwii/bu’aa hojiirratti fiduun hedduu rakkisa. Kana malees, sirni KBIX hojiirra oolchuuf gaafa deemamu akkaataa hojii itti ilaalluufi hojimaata itti hojjatu, sirna qabannaa daataa fi kenna tajaajilaa dabalatee, jijjiiruufi ammayyeessuu waan gaafatuuf baajata hojiin kun ittin hojjetamu dhabamuu
6.4 Rakkoolee Gaggeesummaa fi hoggansaa qabeenya namaa
1. Hooggansa misooma qabeenya namaa ilaachisee carraa barnootaa yuunversitii biyya keessaa fi alaa waliin ta’uun hanga barbaadamu mijeessu dhabuu, carraa leenjii biyya alaa irratti hojjechuu dhabuu.
2. Caasaa Humna namaan heyyamamee jiru guuttachuu dhabuu
3. Rakkoon cimaa manicha waggoottan kurnan darban mudate tokko tasgabbaa’uu dhabuu hoggansaa ti. Hoggansi yeroo yeroon jijjiiramuun manichi hooggansa tarsiimowaa akka hin horanne taasiseera. Sirniifi ulaagaan hooggansi ol-aanaan itti muudamuufi itti gaafatamummaa irraa ka’u tumamuu dhabuu.
4. Haala itti gadi lakkisiin xiqqaatu irratti hojjetamuu dhabuu
5. Dabalataanis caasaa mana hojichaa sadarka sadarkaan jiru keessatti namni gara hoggansatti yemmuu dhufu sirnii fi hojimaanni leenjii dandeetti cimsuu itti kennamu diriruu dhabuun hoggansi hubannoo gahaa osoo hin qabaatiin hojii gaggesummaa akka hojjetu tasifamuun jiraachuu.
6. Hooggansi hojii guyyaa guyyaatiin qabamuun hojii tarsiima’aa ta’e irratti xiyyeeffatee kan hin hojjenne ta’uu
7. Qindoomina qaamoolee alaa waliin jiru laafaa ta’uu isaa, Keessattuu qindoomina Poolisii waliin jiru laafaa ta’uu isaa tajaajila kennamu irratti dhiibbaa uumee jira.
8. Hooggansan rakkoo Loojeestiikii mana hojichaa hiikuudhaaf hojiin hojjetame laafaa ta’uu isaa fi baajanni ramadamu baayyee xiqqaa ta’uu isaa keessattuu sadarkaa manneen hojii Aanaalee irratti meeshaalee hojiif barbaachisan guuttachuuf illee kan hin dandeessifnne ta’uu isaa,
9. Caasaa Mana Hojichaa yeroo yeroon qorachuun fooyya’insa kallatti faayidaa fi mindaa hojjetootaf barbaachisu taasisuu dhabu irra kan ka’ee komiin hojjetaa bulchiinsa baayinaan ka’aa kan jiru ta’uu
10. Hojiin hojjatamu sadarkeeffamee ogeessoonni hojii isaaniif malu akka hojjatan taassifamuu dhabuu,
6.5 Dhimmoota Biroo
1. Manni Hojii Abbaa Alangaa Waliigala Oromiyaa akkuma muuxannoo biyyoota addunyaa garaa garaa irraa hubatamutti fi Seera Mootummaa Bulchiinsa Yeroo Ce’umsaa Naannoo Oromiyaa keessatti tumamee tureen beekkamtii heeraa argachuu dhabuun rakkoo ta’uun.
2. Gama biraatiin dargaggoota seeran walitti bu’an ilaalchisee bakki tursisaa isaanii gahaan waan hin jirreef mirga isaanii irrattis ta’e erga manni murti murte dabarsee gara maatitti yeroo deebi’an rakkoo ta’uun adda ba’ee jira.
3. Meeshaleen qorannoo reenfaa fi sammuu taasisuuf akka naannoo Oromiyaatti jiddu galeessaa adda ba’etti taasifamuu dhabuun
7. Hanqinaalee mul’atan
Manni hojii Abbaa Alangaa Waliigalaa Oromiyaa Hanqinaalee raawwii keessatti isa mudatan gara garaa kan qabu dha. Hanqinaaleen kunniin isaan gurguddoo ta’an adda ba’uun yoo taa’an karooraa bara dhufuu keessatti hoggansi akka hoggansaattii fi raawwataan akka raawwatattii dhimmoota isaan ilallatan irratti hojjechuun akka foyyeeffataniif kan gargaaruu dha. Haaluma kanaan hanqinaalee kunniin akkataa armaan gaditiin ka’amanii jiru.
1. Waajjirri Gumii Abbaa Alangaa akkaataa dambii bulchinsaa fi Naamuusa Abbaa Alangaatiin hojiitti galuu dhabuu.
2. Gumiin naannoo akkataa dambiin jedhuun gurmaa’ee hojiitti galuu dhabuun mirga Abbaa Alangaa kabachiisuu irratti dhiibbaa Uumee jira.
3. Ragaan mana hojichaa qindaa’uun teechifamuu dhabuun fakkeenya ragaa humna namaa, galmeewwaan adda addaa fi sanadootaa bara baraan jiru sirnaan qabamuu dhabuu. Dabalataan Manni hojii kun dhaabbata guddaa ta’ee osoo jiruu fuulli feesbuukii mana hojichaa “Verifikeshinii “dhabuun.
4. Komishiniin poolisii Oromiyaa himatamtotaa, deebii kennitootaa fi ragaalee seeraa bifa barbaadameen dhiyeessuu dhabuun harcaatii galmeef sababa ta’uun ol-aantummaa seeraa mirkaneessuu irratti dhiibbaa fidee jira.
5. Manni dubbisaa mana hojii Abbaa Alangaa akkataa barbaadameen tajajilaa kennaa kan hin jirre fi dhiyeessii ilaalchisee kitaabota seeraa fi kan biroo haala hammayyaa ta’een guutamuu dhabuun,
6. Aangoon murteessummaa dhimmoota malaammaltummaa hedduun Abbaa Alangaa Waliigalaa irratti kan rarra’anii jiran waan ta’eef dhimmootaa muraasaa irratti saffisaa hojiin wal qabatee dhiibbaa uumee jira.
7. Ergamni Mana Hojii Abbaa Alangaa Aangoo fi gahee hojii labsiidhaan kennameefii bifa hammachuu danda’uun irra deebiin bocamuu dhabuu.
8. Bilisummaan Ogummaa Abbaa Alangummaa fi dhaabbatummaa Mana Hojichaa akkaataa seeraan taa’een akka kabajamuuf hojjechuu irratti hanqinni jiraachuun.
9. Qajeelfama sirna madaalli ba’ee jiru irratti daayiroktereetiin istandaardii xiqqaa kenna tajajilaa isaanii baasanii manajimeentii mana hojiin mirkaneessisisuu dhabuun
10. Dambii bulchinsaa fi naamuusa Abbaa Alangaa irratti leenjii kennamuu dhabuu
11. Hojii irra olmaa hojimataa KBIX ‘n wal qabatee agarsiiftuwwaan hojii karaa guutuu ta’een kaawamuu dhabuu.
12. Dandeettiin adabsiisuu galmee qofa irratti xiyyeeffachuuni fi baay’ina shakkamtootaa tilmaama keessa galchuu dhabuun raawwii waliigalaa Agarsiisuu irratti rakkoo dha. Akkasumaas dandeettiin adabsiisuu kun madalamuuf dhimmoota yakkaa ciccimoo fi xiyyeeffannoo barbaadan tilmaama keessa galchuu dhabuun
13. Sirna gabasaa keenyaa keessatti baay’ina galmee fi himatamaa malee baay’inaa miidhamtootaa xiyyeeffannoo keessa kan hin galchine ta’uu
14. Dubartootni akkataa itti gara hoggansaatti dhufan irratti xiyyeeffannoon hojjechuu dhabuu
15. Hojjiwaan hojjetaman istaandaardii JBAH’n taa’ee keessatti duguuganii hojjechuu dhabuun tajaajila si’ataa kennu dhabuu, Abbaa dhimmaa Istandardii taa’ee keessatti keessummeesuu dhabuu,
16. Hojimaanni Paanalii irra deebi’amee ilalamuu dhabuu
17. Humna namaa guuttachuu irratti iddoodhuma caasaan jirutti baajataa qabsifachuun humna namaa gahumsaa fi dandeetti qabu ramaduun hojii keesa galchuu irratti hanqini jiraachuu
18. Hojii ofii karooraan hoogganuu dhabuu, gabaasa sadarkaa isaa eeggatee yeroon qopheessuun gabaasuu fi hojii hordoffi fi deeggarsa yeroon taasisuun hanqinaalee mul’atan yeroon sirreessuu dhiisuu
19. Hojjetaan bulchiinsaa dhimmoota isaan ilaallatu irratti leenjiin kennamuufi dhabuu
20. Gita hojii Caasaa irraa hin jirre gorsitootaa mana hojii Abbaa Alangaa waliigalaa jedhamee ramadamee jiraachuun
21. Hojmaatni hordoffii dhimma naamusaa Abukaatoo ilaalchisee ittiin hordofamu, qoratamu fi dhimma naamusaa qoratame irratti murtiin ittiin kennamu istandardiin hojii kan hin qabne ta’uun sakatta’insaan adda baheera. Dabalataanis sirni walga’ii gumii Abukaatootaa ittiin gaggeeffamu diririiruu dhabuu fi qajeelfama kanaas sadarkaa wixineetti rarra’ee hafunis hojii irratti rakkoo Uumee jira. Kunis dhimmoota naamusaa Abukaattoo qoratamanii gumiif dhiyaatan murtii osoo hin argatin beellama dheeraa irra turuun hojii irratti dhiibba fideera. Gama biraatiin labsiin 182/2006 karaa guutuu ta’een badii namuusaa abukaattotaa of keessatti qabachuu dhabuu irraa kan ka’e badiiwwan biroo Abukaatotaan raawwataman ilaalchisee qoratanii namuusaan gaafachuu irratti dhiibbaa uumee jira.
22. Haalli itti madaalliin raawwattootaa gaggeeffamaa jiru hojjettoota gahumsa fi dandeetii isaaniin adda baasuun kan ibsu ta’uu dhabuu
8. Kallatti Furmaataa
Manni hojii keenya rakkoowwan Tarsiimoo kanneen akka hojimaata barbaachisu dirirsuu, Gurmaa’insaa, baajataa fi loojistikii, hooggansaa qabeenyaa humna namaa fi kennaa tajaajilan wal qabatanii mul’atani furuuf tarkaanfiwwan sirreeffamaa yeroo gabaabaa,yeroo jiddu galeessaa fi dheeraa armaan gaditti waldura duubaan tarreeffaman akka fudhatamu kallattiin furmaataa dhiyaataniru. Kunis:
8.1 Tarkaanfii Sirreeffamaa Yeroo Gabaabaa
 Gurmaa’insi fi caseffamni mana hojii Abbaa Alangaa amma jiru Aangoo fi gahee hojii mana hojichaaf kenname galmaan gahuuf, Kenninsa Tajaajilaa mana hojichaan kennamu saffisaa, qulqulluu, dhaqqabamaa fi hawwataa taasisuuf akkasumas olaantummaa seeraa mirkaneessuu keessatti hudhaa ta’ee waan jiruuf rakkoo kana hiikuuf kallattii furmaataa qorannowwan dhimma gurmaa’insaa fi caaseeffama mana hojjichaa ilaalchisee gaggeefamaniin akeekkaman irratti manajimantii mana hojjichaatiin mariyatamee murtee erga argateen booda qaama dhimmi ilaaluun akka mirkanaa’uu taasiisuun hojii irraa oolchuun barbaachisadha.
 Tarsiimoo hooggansa misooma qabeenya namaa qopheessuun hojii irra olchuu
 Ramaddiifi bobbaatiin humna namaafi qabeenyaa illee ulfaatina dhimmootaafi ogummaa fi muuxannoodhaan osoo ta’ee irra caalaa bu’aqabeessa ta’uu danda’a.
 Hoggansi hojiiwwaan tarsimawaa mana hojichaa irratti xiyyeeffachuun hojjechuu qaba
 Qajeelfamoota kan akka guddinaa,Jijjirraa,Muudamatti dhufuu fi muudamaa irraa ka’uu,carra leenjii fi barnootaa biyyaa keessaa fi biyyaa alaa mijeessuu, sirna onnachiistuu fi Badhasaa hammate tumuun hojii irra olchuu
 Akkataa Dambii Bulchiinsaa fi naamuusa Abbaa Alangaa irratti tumameen jiruun Gumiin Waliigalaa ,Gumii naannoo fi Waajjirri Gumii Abbaa Alangaa hojitti galuu qaba.
 Sadarkeeffamni Mana Hojii Abbaa Alangaa Waliigalaatiif Biiroo Pabiliik Sarvisii fi qabeenya humna namaatiin kanaan dura kennamee jiru ulfaatina hojii mana hijichaa waliin kan walmadaalu waan hin taaneef irra deebiin akka ilaalamu tasisuun caasaan hojjetaa bulchiinsaa sababa kanaan gadi bu’ee akka sirratu gochuun gadi lakkisii hojjettoota bulchiinsaa amma jiru kana hir’isuuf xiyyeeffanaan ol’aanaa itti kenname hojjetamuu qaba.
 Hojiimaannii JBAH fi maanuwaalii hojii Daayiroktereetii karooraa, Inispeekshiinii, Oodiitii keessaa, Dhimmi idileessa Koorniyaa daa’immanii fi dargaggootaa, Waajjira Abbaa Alangaa Waliigalaa, Waajjira Boordii Dhiifamaa fi mirga namoomaa, garee ICT, garee kominikeeshiinii hojmaata diriiree ittiin hojjatan kan hin qabne yoo ta’u haala qabatama amma jiruun immoo Daayiroktareetii Bulchiinsa Humna Namaa fi Dayirektoreetii bittaa fi bulchiinsa faayinaansii yeroo dheeraaf kan turee fi haala gurmaa’insa amma jiru kan hin hoogganee ta’uu hubatamee waan jiruuf diriirsuun barbaachisaadha. Akkasumas Manuwaliin Daayirektoreetii qo’annoo, qophii wixinee fi Hubannoo seeraa Akkataa labsii 222/2012tiin irra deebiin fooyya’ee akka hojjirra ooluu taasissuun murteesadha. Dabalataan dhimmoota hojimaanni irratti diriree jiru hojimaaticha hordofuun akka raawwatamu gochuun barbaachisaa dha.
 MHAAWO aangoo fi hojiwwan seeraan kennamee fi qabatamatti hojiirra oolchuuf sirnoota barbaachisaa, sirnoota iftooma qaban, diriirsuu qaba. Qorannaa yakkaa poolisii waliin geggeessuu irratti Danbiin gaheefi itti gaafatamummaa ifoomsu atattamaan bahuu qaba. Sirni fi hojimaatni odiitii seerotaa diriiruu qaba. Dhimmoota hariiroo hawaasaa ilaalchisee hojimaatni mana hojichaafi sekteroota mootummaa walitti hidhu jiraachutu irra jiraata.
 Daareektareetii, Adeemsaalee fi Gareewwan istaandardii kenna tajaajilaa hin qabneef istaandardii kenniinsa tajaajilaa baasuun hojii irra oolchu
 Hojii oditii duraafi booda taasisuun saffinaa fi qulqullina/si’ominaa fi bu’a qabeessummaa/ madaalaa deemu sirna dandeessisuu diriirsuun hojiirra oolchuu,
 Hojimaanni itti quufiinsa maamilaafi amantaa uummataa ittiin sakatta’aamu qorachuun diriirsuu,
 Chaartarii lammilee yeroo waliin deemu qorachuun qophaayee akka hojiirra oolu taasisuu,
 Yaada tajaajilamtoota irraa ka’an yeroo yeroon xiinxaluun hanqinaalee jiran furuu, duubdeebii kennuu,
 Komiiwwan hanqina hubannoon ka’an xiqqeessuuf hojimaata fi ulaagaa kenna tajaajilaa irratti iftoomiina uumuu, bakka hirmaannaan hawaasaa fi dhimmamtootaa barbaachisuutti hirmaannaa cimsuu,
 Meeshalee teeknolojii dhiyeessuudhaan sirna qabinsa ragaa fi kenna tajajila mana hojichaa ammayyeessu
 Qindoomiina qaamoolee haqaa fi kanneen biroo waliin hojjennu keessattuu Komishinii Poolisiin waliin jiru sirreessuu
 Dhimma naamusa gabbisuufi itti gaafatamummaa mirkaneessuutiif xiyyeeffannaan kennamuufiin hojjetamuu qaba, akkasumaas moggafamni maqaa daayirekterichaa sirreeffamuu qaba. Manni hojichaa maqeeffamaa tarsiimoo dagaagina naamusaafi ittisa malaammaltummaa bocee hojiirra oolchuu qaba
 Meeshaaleen hojiif barbaachisan kanneen akka bilbilli yaada Ummataa ittiin fudhamu, iskaaneerii, Maashinii fotoo koopii guddaa(heavy duty photo copy mashine) bituu. Sadarkaa Godinaa fi Aanaatti jeneretara hojiif baraachisu akka bitatan taasisuu.
 Akkasumaas Page’n FB mana hojichaa “veerifikeeshinii” qabaachu qaba
 Manni hojichaa sirna bulchiinsa bu’aa irratti xiyyeeffatu haaluma jalqabeen itti fufee lafa qabsiisuutu irra jira. Kana gochuuf ammoo dandeettii fi hubannoo hawaasa manichaa wa’ee KBIX leenjiidhaan cimsuu qaba. Kana malees. Sirna qabannaa ragaa isaa ammayyeesuun dirqama itti ta’a. Dhimma kana irratti qaamolee mootummaatis ta’ee miti-mootummaa waliin atoomuudhaan deeggarsa mahallaqa fi teeknikaa walitti qabachuuf hojjachuu qaba.
 Manneeen hojii mootummaa hojiin isaanii Mana Hojii Abbaa Alangaa waliin walitti hidhamiinsa qaban waliin hojii hojjetamuu irratti hojmaanni wal hubannaa akka diriruu taasisuu
 Agarsiiftuuwwan madaallii bu’aawwan raawwii hojii isaa irra deebiin ilaaluudhaan kanneen qixa barbaadamuun bu’aa madaaluu danda’an muraasa qofaa adda baafachuufi hojiirra oolchuun ni barbaachisa. Kunis:-
KBIX kan bara kana akka shaakallitti hojiirra oolchuun jalqabame deggarsa ogeessa ogummaa kanaa qabutti fayyadamuun bu’aawwaniifi agarsiiftuuwwan irra deebiin ilaaluudhaan sirreeffama barbaachisu taasisuu;
Bu’aa waliigalaafi jiddugaleessaa madaaluuf agarsiiftuuwwan ciccimoo muraasa (3-5) ta’an adda baafachuun hojiirra oolchuu,
Bu’aawwan battalaa/yeroo gabaabaafis taanaan kan rogummaa qabaniifi cimoo ta’an muraasa qofaa adda baasuudhaan itti dhimma bahachuu,
BBIX xiyyeeffate sirnaan lafa qabsiisuudhaaf deggarsa ogeessaatti gargaaramuu;
 Hojimaata naamusni Abukaatoo ittiin hordofamuu fi istandardiin hojii isaa diriruu qaba. Akkasumas hanqina gama hordoffii Naamuusa Abukaattotaan jiru sirreessuu
 Abbootiin Alangaa bilisummaa ogummaa isaanii eegamee hojii isaanii akka hojjetan taassisuu, iddoo rakkoon uumameetti tarkaanffii sirreessaa fudhachuu,
 Abbootiin Alangaa dhimma waloo isaan ilaallatu irratti akka hirmaatanii fi murteessan gochuuf yaa’ii Abbootii Alangaa gaggeessuu fi Waldaa Abbootii Alangaa fi Hojjettootaa ijaaruu
 Hojii gulaallii waliigalteewwan qaamoolee mootummaan raawwataman raawwachuu, namoota falmii gaggeessuuf humna hin qabne bakka bu’uun falmuu, hojii Abuukaattoonni tajaajila bilisaa raawwachuu isaanii mirkaneessuu sirnaan hojjechuu.
 Gahee hojii mana hojichaaf seeraan kennaman kan akka hojii irra oolmaa seerootaa mirkaneessuu, Manneen hojii qaama raawwachiiftuu naannichaa hojii isaanii bu’uura seeraatiin raawwachuu isaanii mirkaneessuu
 Hojimaatni Waliin qorannaa Poolisii fi Abba alangaa, sirna simannaa fi Bulchiinsa Eeruu yakka malammaltummaa fi adda addaa, Sirni Faayidaa yookiin bu’aa yakka malaammaltummaatiin argame filannoo yookiin tooftaa adda addaatti fayyadamuun itti deebi’u, qabeenyi bu’aa yakkaa yookiin ciraan itti hogganamuu diriirsuu
 Hojimaanni yakkoota sassalphaa fi ciccimoo adda baasuun kanneen akka eeruu dantaa Uummataa fi mootummaatti qabachuun hordofamuu qaban diriirsuu
 Qajeelfama Abbaan Alangaa waliigalaa akkataa qorataan yooki¬in Abbaan Alangaa namoota yakka malaammaltummaatiin shakkaman akka qoratu, himatu, to’annaa jala itti olchuu qajeelchu dirirsu fi Qajeelfama akkataa labsii 214/2011Kew.11 (1)tiin Abbaan Alangaa waliigalaa aangoofi gahee hojii isaa irraa qoodee bakka bu’ummaan Ab¬bootii Alangaafi hojjattootaaf kennuu itti danda’u qopheessu.
 Qajeelfama Murtiin Abbaa Alangaatiin ken¬namu madaalawaafi tilmaam¬amaa akka ta’u kan gargaaru baasuun hojii irra olchuu dhabuu.
 Dambiin yookiin hojimaanni dhimma Dantaa Hariroo Hawaasaa uummataa fi mootummaa manneen hojii fi dhaabbilee misoomaa Mootummaa ittiin hogganamu qopheessuun hojii irra olchuu.
 Hojimaanni akka mana hojichaatti gahee tokkoon tokko daayiroktereetii fi waajjiraa walitti hidhataminsa hojii isaanii ibsu diriirsuun hojii irra olchuun qaamoleen hundi gahee isaanii akka ba’an taasisuu.
 Dhimma daa’immaan miidhaan irra dhaaqqabe ilaalchisee deeggarsa maallaqaa UNICEF irraa argamus qajeelfamni hojmaata kaffaltii dhimma kanaa diriirsuun rakkoo kaffaltii daa’imman miidhaan irra qaqqabee furuu.
 Sirni hooggansa Mallaqaa deeggarsa dhaabbilee adda addaa irraa argamu kanneen akka UNICEF, Mirga namoomaa fi kanneen biroo irraa mana hojichaaf kennamu itti hojii irra ooluu diriirsuu
 Dhimma haala kaffaltii tajajila hojii mirkaneessaa fi galmeessa sanadootaa irratti hojmaata diriirsuun hojii irra olchuu .
 Qajeelfamni hojiif barbaachisoo ta’an keessumaa galmeen wal qabatee sirna galmeen qorannaa ittiin adda citu, himannaan ittiin ka’u, Qaajeelfamni egumsaa ragaa baatootaa, Hojimaanni Yaadni abbaa dhimmaa ittiin hordofamuu qopheessuun hojii irra olchuu
 Qajeelfama sirna madaallii guutummaan hojii irra olchuuf Istandardii xiqqaa kenna tajajilaa (MSS) Daayirekterootii hundaa fi haalli bu’aan raawwii karooraa daayirektoreetii itti madaalamu diriirsuu.
 Sirni raawwii bu’aa karoora hojii caasaa mana hojichaa sadarkaan jiran bifa adda baasee agarsiisuu danda’un diriirsuu
 Sirni keessummeessa komii bifa gurmaa’insa amma jiruun wal-simuun irra deebiin foyyeessuu
 Sirni dhabilee miti mootummaa itti hordofamuu fi raawatamu diriirsuu
 Haala itti gadi lakkisiin xiqqaatu irratti hojjetamuu dhabuu
 Hojjetaan bulchiinsaa dhimmoota isaan ilaallatu irratti leenjiin yeroo yeroon akka kennamu taasisuu
 Komishiniin poolisii Oromiyaa himatamtotaa, deebii kennitootaa fi ragaalee seeraa bifa barbaadameen dhiyeessuun harcaatiin galmee akka xiqqaachuu danda’u irratti hojjechuu.
 Manni dubbisaa Mana Hojii Abbaa Alangaa kenna tajajilaaf bifa mijataa ta’een akka hojjetu taasisuu.
 Ergamni Mana Hojii Abbaa Alangaa Aangoo fi gahee hojii labsiidhaan kennameefii bifa hammachuu danda’uun irra deebi’amee akka bocamu gochuu
 Dambii bulchinsaa fi naamuusa Abbaa Alangaa irratti leenjii hubannoo Abbaa Alangaaf kennuu
 Dandeettiin adabsiisuu Abbaa Alangaa galmee fi himatamaan adda ba’ee dhiyaachuu karaa danda’u irratti hojjechuu. Akkasumaas dandeettiin adabsiisuu kun madalamuuf dhimmoota yakkaa ciccimoo fi xiyyeeffannoo barbaadan tilmamaa keessa galchuu hojjetamuu qaba.
 Sirna gabasaa keessatti baay’ina galmee, himatamaa fi baay’inaa miidhamtootaa xiyyeeffannoo keessa karaa galcheen hojjetamuu qaba
 Hojimaanni Paanalii irra deebi’amee ilalamuu qaba
 Hojii ofi karooraan hoogganuu, gabaasa sadarkaa isaa eeggatee yeroon qopheessuun gabaasuu fi hojii hordoffi fi deeggarsa yeroon taasisuun hanqinaalee mul’atan yeroon sirreessuu irratti hojjechuu
8.2 Tarkaanfii Sirreeffamaa yeroo jiddu galeessaa
 Hoggansi mana hojichaa baay’inaa fi ulfaatina hojii Mana Hojichaa beeksisuu fi Mootummaan Naannichaa xiyyeeffanna itti kennee baajatni gahaan akka ramaduu hojjechuu qaba.
 Manni Hojichaa qaamoolee dhimmi ilaaluu waliin ta’uun rakkoon loojistiksii hiikuuf bifa piroojektitiin qabamee akka guutamuuf hojjechuun murteessaa dha. Keessumattuu rakkoon waajjiraa fi konkolaataa furmataa hatattamaa argachuu qaba.
 Caasaa Humna namaa Hojiif barbaachisu heyyamamee irratti yeroo yeroodhaan gitootaa hojii duwwaa irratti nama ramaduu
 Sirna iftoominaa fi itti gaafatamummaa cimaa ta’e diriirsuun rakkoolee bulchiinsa gaarii kenna tajaajilaatiin wal qabatee jiru furuuf hojjechuu qaba.
 Magaaloota Muummee itti waamamni isaanii naannoof ta’e irratti haala manneen hojii mootummaa birootiin sadarkaa mana hojii keenyaa sadarkaa Godinaatti fooyyeessuun tajaajila dhaqqabamaa fi qulqullina qabu kennuu
 Magalootaa Mana Maree mataa isaanii qabanis Manni Hojii Abbaa Alangaa dhaabbachuufi akka qabu irratti hojjechuu
 Manni hojichaa tarsiimooa walqixxummaa fi idileessa koorniyaa qopheessee hojiirra oolchuu qaba. Kanaaf ka’umsa kan ta’u gabaasa odiitii koorniyaa bara darbe hojjatame ta’uu danda’a. Keessattuu dubartoota gara hoggansaafi Abbaa Alangumaatti fiduuf qaamolee dhimmi ilaalu biroo waliin illee hojjachuu qaba.
 Sirni kominikeeshiniin mana hojichaa ittiin hoogganamu diriirsuun hojii sab-qunnamtii ciminaan hojjechuu,
 Tarsiimoo ittisa yakkaa qaamoolee dhimmi ilaaluu waliin ta’uun diriirsu.
 Sirna hubannoon seeraa hawaasaaf kennamu diriirsuun hojiin hubannoo seeraa cimsuu lakkoofsa irra darbee bu’aan akka madaalamu taassisuu,
 seeroota Naannichaa jildeessuu
 Seerri dhaabbileen hawasaa sivilii naannoo Oromiyaa keessatti ittiin hundeeffaman, hojjatan, hordofaman fi hayyamni ittiin haaromsiifamu diriirsuu
 Hojiiwwaan sanada mirkaneessuu ilaalchisee qamolee adda addaatiif bittinna’ee kennamuun dhamaatii abbaa dhimmaatiif sababa waan ta’eef labsii 213/2011 fooyya’ee haala hojiiwwaan kun bakka tokkotti hojjetamuu danda’anif mijeessuu,
 Qajeelfamni durgoo ragaa baatootaa haalaa qabatamaa qala’insaa jireenya amma jiruun foyya’ee hojii irra akka oluu taasisuu
 Caasaa Mana Hojichaa karooraan qabamee yeroo yeroodhaan qorachuun fooyya’insa kallatti faayidaa fi mindaa hojjetootaf barbaachisuu fooyyessaa deemuu

8.3 Tarkaanffii sirrefamaa Yeroo Dheeraa
 Galmeessa waliigalteefi mirkanneessa sanadaa qorannoowwan yaaduma addaa addaatiin armaan dura dhiyaate bu’uureffachuudhaan itti waamamni isaa MHAAWOtiif ta’ee of danda’ee gurmeessuun ni barbaachisa. Hanga kun ta’utti garuu kutaa hojichaa hojimaata isaa TOtiin deggaruudhaan ammayyeesuufi tajaajila isaa qaqqabamaa gochuuf hojjatamuu qaba
 Rakkoo hubannoo gama hooggansummaan jiru furuuf leenjii hooggantoota mana hojichaa sadarkaa sadarkaan jiraniif hubannoo itti fufiinsa qabu kennuu,
 Rakkoowwan gama loojestiikii fi baajetaan jiran qaama mootummaa sadarkaan jiru waliin mari’achuun furmaata kennaa deemuu fi qabeenya fi baajata qabnu sirnaan fayyadamuu,
 Riifoormiin haaraan yeroo yeroon qoratamee haala kenninsa tajaajila Mana Hojichaa fooyyeessuu danda’uu diriirsuu
 Sirnii fi ulaagaan hooggansi ol-aanaan itti muudamuufi itti gaafatamummaa irraa ka’u qoratamee muuxannoo biyya biraa illee ilaaluudhaan qaama dhimmi ilaaluu waliin ta’uun sirreeffama taasisuu
 Manni Hojii Abbaa Alangaa Waliigala Oromiyaa akkuma muuxannoo biyyoota addunyaa garaa garaa irraa hubatamutti fi Seera Mootummaa Bulchiinsa Yeroo Ce’umsaa Naannoo Oromiyaa fi Heeraa Mootummaa dimokiratawaa uummata keessatti tumamee tureen beekkamtii heeraa akka argachuu danda’uuf irratti hojjechuu.
 Dargaggoota seeran walitti bu’an ilaalchisee bakki tursisaa isaanii gahaan waan hin jirreef akka jiraatuuf qaama dhimmi ilaaluu waliin hojjechuu.
 Meeshaleen qorannoo reenfaa fi sammuu taasifamu Godinaalee Oromiyaa Dameewwan itti argamanitti akka jiraatuuf qaama dhimmi ilaaluu waliin hojjechuu

 

 

 

9. Guduunfaa
Qorannoowwaan Mana hojii Abbaa Alangaatiin bara 2013 keessa gaggeeffamaa turani fi gamaggamaa raawwii karooraa bara 2013 kan baatii sagalii irratti rakkoolee tarsiimoo fi hanqinaalee raawwii hojii keessatti mul’atanii irratti hunda’uun rakkoolee fi furmaanni isaanii bakka tokkotti cunfamee dhiyatee jira.
Cuunfaan rakkoolee kanaas hoggansi, raawwataan fi qaamni dhimmi ilaluu biroon haala salphaa ta’een hubachuun yeroo yeroon fala akka itti kennaa deemaniif kan taasifamee dha. Haaluma kanaan cuunfaa barruu kanaa keessatti rakkoolee tarsimoo jechuun kan adda baafaman; rakkoo hojimaata diriirsuu dhabuu, Gurmaa’insaa fi caaseeffamaa hojjechisuu danda’u qabaachuu dhabuu, Loojistikii fi Baajataa gahaa dhabuu fi kanneen biroo jedhamuun adda ba’anii jiru. Kana Malees hanqinaalee raawwii hojii keessatti mul’atan gurguddoo adda baasuun dhiyeessuuf yaalameera.
Haaluma kanaan akkataa Ulfatinaa fi walxaxinsa rakkoolee fi hanqinalee mudatan kana tartibeessuun karooraa yeroo gababaa, giddu galeessaa fi dheeraa keessatti xiyyeeffannaan itti kenname hoggansi sadarkaa ol-aanaa irraa hanga caasaa daka jiruutti, raawwata fi qaamni dhimmi ilaaluu biroon akka irratti hojjetaniif cuunfamee dhiyaatee jira.

 

 

 

 

 

Posted in Pdf

Labsi MNO kan bara 2011

Posted in Pdf

Labsile MNO bara 2012

አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ይዟቸው የመጣው ዋና ዋና ነጥቦች የነሐሴ 12/2013 ስርጭት። FM MHAAG Jimmaa Attorney

የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ስተዳደሩ የነበሩ በአ/ቁ 25/96 የነበረው ሲሆን ይህንን አዋጅ በማሻሻል አዲሱ አዋጅ በሥራ ላይ ውሏል። የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ስር የተቋቋመ 15 ከፍተኛ የሕግ ባለሙያዎችን በአባልነት ያካተተ የዳኝነት ሥርዓት አማካሪ ጉባኤ ረቂቁ ተዘጋጅቶ በፌደራል ፍርድ ቤቶች አመራሮች፣ በሕግ ባለሙያዎች እና በሕዝብ ተሳትፎ ዳብሮ ከሁለት አመታት ቆይታ በኋላ ጥር 13 ቀን/ 2013 ዓ.ም በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጸድቋል። ይህ አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ከነባሩ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 25/88 እና ይህን አዋጅ ካሻሻሉት ሌሎች አዋጆች ቁጥራቸው 138/1991፣ 254/1993፣ 321/1995 እና 454/1997 ከሆኑት አዋጆች ምን የተለየ አዲስ ነገር ይዞ መጥቷል? እንዲሁም ለአዳዲሶቹ ሕጎች መነሻ ዋና ዋና ምክንያቶቹስ ምን ምን ናቸዉ የሚለዉን በወፍ በረር እንመልከት። — Send in a voice message: https://anchor.fm/mhaagj/message
  1. አዲሱ የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ 1234/2013 ይዟቸው የመጣው ዋና ዋና ነጥቦች የነሐሴ 12/2013 ስርጭት።
  2. Galmi kenya our objectives፣ እንደ ጅማ ዞን አቃቤ ህግ ፅፈት ቤት ግባችን
  3. tamsaasa camsaa 24/2013 hubannoo seeraa wa'e qaama bilisa baasu habeus corpus kuta tokkoffaa
  4. tamsaasa fm MHAAGJ caamsaa 23/2013 wa'ee tamboo ilaalchisee seerrii maal jedha
  5. Tamsaasa fm mhaagj caamsaa 2013 hubannoo seeraa seera godaansaa irrattii
Posted in beksisaaf

Odessaa

Mannii Hojii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa Gamaggamaa Rawwii hojii bara 2013 fi karoora bara 2014 irrattii guyyota lamaaf taasiisaa turee har’a golabamee.

Mannii hojii abbaa alangaa Godina Jimmaa gamaggamaa raawwii hojii kan bara 2013 fi karoora hojii bara 2014 irrattii marii gadii fagaataa ta’e guyyaa 13/12/2013 fi 14/12/2013 guuyyoota lamaaf erga taasiiseen booda har’a gaafa guyyaa 14/12/2013 xumuureera. xumura marii godhamee irrattiis bekkamtiifii badhaasni kan kennamee yommuu ta’u raawwi hojii bara 2013 sadarkaa manneen hojii anaalee baasuun anaalee 1ffaa hanga 3ffaa bahaan geebni badhaasamee jira haaluma kanaan aanaaleen 1hanga 3 bahun badhaasaman kan armaan gadiitii.

  1. ffaa mana hojii AA Limmuu saqqaa.
  2. ffaan Mana hojii AA Anaa Sigimoo
  3. ffaan Mana hojii AA Anaa Gumay qabatanii jiruu

kana malees hojjettoota raawwii hojii gaarii garsiisaniif badhaasaafii bekkamtiin kennameera. haaluma kanaan

1ffaa Addee Faantuu

2ffaa Obboo Girmaa

3ffaa Addee Mabrat Ta’un bekkamtiin kennameefii jiraa

sagantaa badhaasaa MHAAGJ
Posted in beksisaaf

Odessaa

Manni hojii abbaa alangaa godina jimmaa gamaggama rawwii hoji bara 2013 fii karoora hojii bara 2014 gaggessaa jiraa.

Posted in beksisaaf

Odeessa.

Mannii Hojii abbaa alangaa godina gamaggamaa raawwii hojii bara 2013 irrattii marii gaggeessee.

Gamaggama raawwii Hojii sadarkaa Naannootti gaggeeffameen Manneen Hojii Abbaa Alangaa Godinaalee hundaa keessaa Manni Hojii Abbaa Alangaa Godina Jimmas raawwii hojii gaarii galmeessisuun Sadarkaa lammaffaa bahee geeba badhaafamuun isaa ni yaadatama. Haaluma kanaan abbotiin alangaa mana hojii godina jimmmaas har’a gaafa guyyaa 8/12/2013 raawwii hojii fi sadarkaa argamee irrattii mari’achuun ciminaafi hanqinaa adda baafatee bara hojii 2014ttii sadarkaa amma irra jiirruu ol akka ittii fiduu danda’amuu irrattii mari’ateeraa.

Posted in Labsif qajelfamota, laws proclamation, Pdf

Wixinee Dambii Sirna Dhimota HH Dantaa Ummataafi motummaa naannoo Oromiya Dirirsuf Qopha’ee pdf and docx